[Ga: een map omhoog, voorpagina, ]

RSS Feed

Tag Archives: q2

Một góc nhìn đa văn hóa

 


Nhà phê bình Đoàn Ánh Dương khai hỏa

 

Đoàn Ánh Dương

 


Một minh họa cho cuốn sách
của họa sĩ Lê Thiết Cương

 

Cuốn tạp văn mới xuất bản của Hoàng Hồng-Minh, Lòng người mênh mang(*), thể hiện một góc nhìn sâu sắc, bén nhạy bằng văn phong nhẹ nhàng, hóm hỉnh về văn hóa, xã hội và con người đương đại. Tìm đến tiếng cười sảng khoái và mẫn cảm để lột hiện các vấn đề nghiêm ngắn (nhiều khi là nghiêm trọng) của đời sống không chỉ là một lựa chọn phù hợp về văn phong, mà còn là một lựa chọn thích hợp về lẽ sống.

 

Các bài viết trong cuốn sách vốn là một số bài viết trên blog cá nhân, bài viết cho các báo và tạp chí, nay tập hợp và tái cấu trúc thành các nhóm chủ đề khác nhau, những câu chuyện có liên đới với nhau trong cách thức tác giả nhìn nhận về một Việt Nam đương đại đang đối diện với quá khứ dân tộc và tương lai nhân loại trong bối cảnh toàn cầu hóa.Bước vào quỹ đạo mới mẻ luôn là thách thức đối với một dân tộc, nó đòi hỏi dân tộc ấy phải nhìn lại di sản trong truyền thống của mình, vừa thâu nhận những tinh hoa của nhân loại đặng tiếp tục kiến tạo căn cước mới cho dự án dân tộc đang theo đuổi. Có nhiều cách thức khác nhau để tiếp cận vấn đề quan thiết ấy. Cuốn “tản bút tùy văn” của Hoàng Hồng-Minh chọn lối viết tản mạn, đi từ các trường hợp cụ thể mà đặt ra các vấn đề kích thích sự suy nghĩ, trao đổi từ phía người đọc, người nghe, người đối thoại thông qua các câu chuyện tưởng chừng như nhỏ mọn, vô thưởng vô phạt được tác giả ngẫu hứng viết ra, kể ra. Song dù được viết ở nhiều chủ đề khác nhau, sợi dây cố kết, mà nhiều chỗ đan dệt thành mảng miếng nổi bật, vẫn là các ứng xử của xã hội và con người, các suy ngẫm về văn hóa Việt Nam trước quá trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Ở đây, có nhiều thông tin, nhiều quan điểm của tác giả dễ được sẻ chia, và cũng có những tiếp cận mời gọi nhiều đối thoại.Tuy cuốn sách có nhiều gợi nhắc đến cách ứng xử mang màu sắc minh triết phương Đông (bằng việc hiện diện phổ biến của hệ thống ngôn ngữ liên quan trong các chủ đề như: Vũ trụ trong ta; Minh triết, một thời; Sống chết lẽ thường; Trà chuyện; Nhập thiền; Xả thiền), và cảm giác tác giả cũng có vẻ ưu ái cho lựa chọn “minh triết” ấy, song hầu hết các vấn đề gợi hứng thú của cuốn sách lại xuất phát nhiều hơn từ cái nhìn mang màu sắc triết học phương Tây. Có lẽ do sinh sống và làm việc ở nước ngoài, lại thường xuyên có thói quen quan sát đời sống, Hoàng Hồng-Minh đã tập nhiễm phần nào cái nhìn phân tích, suy luận của truyền thống trọng tư duy (thực nghiệm) của xã hội Âu Tây chứ không chỉ truyền thống trọng kinh nghiệm Á Đông, dù sự phân biệt trên không phải là luôn đúng cho mọi trường hợp. Và trong đối thoại Đông – Tây, nhiều khi tác giả cũng ưu ái cho mong muốn “Hòa Hợp”, như cái tên cuối cùng đã được đặt cho quảng trường lớn nhất ở trung tâm Paris – Concorde – sau nhiều tên gọi khác theo thăng trầm lịch sử (Chuyện gọi tên phố, tên phường, tên…). Song trên thực tế thì chính cái nhìn khác, nhờ được tiếp xúc với cái khác và khoảng cách (địa văn hóa) với đất nước lại mới làm nên nét độc đáo trong góc nhìn của Hoàng Hồng-Minh.Viết tản mạn về các vấn đề khác nhau, lại chủ yếu là các vấn đề mang tính trường hợp đại diện, nhưng cái nhìn của Hoàng Hồng-Minh về việc hiện đại hóa xã hội, về các ứng xử văn hóa, là thống nhất, và mời gọi được những suy nghĩ, tranh biện, thảo luận. Với Hoàng Hồng-Minh, hiện đại hóa là một xu thế tất yếu của nhân loại. Và hiện đại, ấy là việc xây dựng và tưởng thưởng các giá trị tự do, dân chủ, bác ái. Đó là những giá trị được tạo lập trên nền tảng sự duy trì độc lập cá nhân và ý thức trách nhiệm xã hội. Các phần viết Xã hội vui vẻ; Trẻ thơ, tình teen, phụ nữ, và đàn ông; Hội thảo muôn năm; Câu chuyện xã tín; Đời sống công cộng;… luôn lấp lánh nhiều phát hiện độc đáo về xã hội, các vấn nạn xã hội và những hướng giải quyết (mở). Các câu chuyện trực tiếp về văn hóa cũng vậy, chẳng hạn như trong các phần viết Minh triết, một thời; Trà chuyện; Phiên chợ văn hóa; Đi đó đi đây;…; ở đó luôn xuất hiện những cuộc đối thoại văn hóa, dù không phải lúc nào tác giả cũng giữ được thái độ trung dung để đưa ra lựa chọn khách quan giữa các chọn lựa (ví dụ như việc tinh thần chung toát lên từ cuốn sách là sự trọng thị dân chủ… thì ở nhiều chỗ, chắc bởi chưa “xả thiền”, tác giả đòi hỏi phải thế này, thế kia, dù tất cả những yêu cầu ấy đều là cần thiết, khách quan và khoa học). Nhưng ở nhiều chỗ, và điều này mới thực sự là quan trọng, việc đối thoại văn hóa được thực hiện suôn sẻ (và “hòa hợp”), những phát hiện của tác giả tạo nên được cảm hứng giải huyền thoại, giải trung tâm, giải cấu trúc xơ cứng,… để mở đường cho những tái cấu trúc mới, mà câu chuyện “Bát nước chấm thiêng” là một ví dụ xuất sắc.

Một số vấn đề được viết như là những đề xuất khoa học (như về vấn đề “từghép” trong ngôn ngữ tiếng Việt chẳng hạn), khi được viết bởi văn phong khác, chắc chắn sẽ tạo nên nhiều tranh biện. Sự mĩ hóa, trữ tình hóa, và ở chỗ này hay chỗ khác còn là việc đặt vấn đề ở điều kiện chuẩn hóa, xa rời thực tế, như với một số đề xuất về giáo dục chẳng hạn, cũng làm giảm đi sức nặng của việc tham vấn và can thiệp xã hội. Song vượt lên trên hết, cuốn sách có thể tạo được cho người đọc nguồn vui bằng việc cùng quan sát với tác giả, để sau đó, nếu có, là sự tiếp tục suy nghĩ, đối thoại từ trên nền tảng của những suy nghĩ, đối thoại như là sản phẩm của sự lai ghép văn hóa vốn làm nên nét đặc sắc trong cái nhìn của tác giả, của cuốn sách.


(*) Hoàng Hồng Minh: Lòng người mênh mang (Tản bút tùy văn). Alphabooks & NXB. Văn hóa – Thông tin, H., 2014.

 

Tia Sáng

Spinning

Trang Châu mời Cụ Hinh qua chơi. Vợ Trang Châu lại chiều Cụ Hinh, làm cho bữa cơm rất “thanh”.

Cụ Hinh bảo.

« Trang Châu suy nghĩ như thế nào ạ? »

« Tôi nhặt một cái ý, đem thả rông vào trong đầu mình, cho nó quay tít, spinning… »

« Có lẽ mình quay nhanh vừa thôi, nhanh quá thì tổn thọ, hoá ra tổng số vòng quay thành ra lại ít hơn. »

Vợ Trang Châu mải nghe chuyện, cứ cái muôi quay tít bát canh. Chợt giật mình quay sang.

« Thế Cụ Hinh suy nghĩ như thế nào ạ?”

« Tôi nhặt một cái ý, đem thả rông vào trong đầu người khác, cho nó quay tít, spinning… »

Trang Châu nhẹ nhàng quay sang.

« Em làm sánh hết cả canh ra bàn rồi. Có lẽ mình quay nhanh vừa thôi, nhanh quá thì tổn thọ, hoá ra tổng số vòng quay thành ra lại ít hơn. »

Đa phương tiện

Ông Suề ghé thăm Cụ Hinh. Lâu quá rồi mới gặp lại nhau.

Chuyện trò mươi phút, Cụ Hinh bảo.

“Chả nhẽ tôi nhầm, nhưng bác Suề ạ, bác không giống nhiều mấy với bạn Suề của tôi ngày nào.”

Ông Suề gãi đầu.

“Để tôi nhớ lại cái đã… Hồi trước tôi chuyện trò với Cụ Hinh như thế nào nhỉ…? Hay là vì tôi lâu nay đã quen thể hiện qua công nghệ đa phương tiện, mà chúng ta nói chuyện như thế này thì ít phương tiện quá!”

Sông Hồng Blues

Hỗ liên võng

Nếu như người Việt không gặp người Âu, họ sẽ vẫn dùng chữ vuông.

Và sẽ không có chữ “Internet”.

Nền chữ vuông này không có khả năng nhập cảng chữ mới, vì nó không biết ghi âm. Nó là một hệ thống luôn luôn phải “dịch”, cái gì cũng “dịch”, “dịch theo sở thích”, tạm gọi là “nền dịch học”.

Nền chữ vuông này về căn bản sẽ luôn luôn dùng lại chữ cũ, để đong chở nghĩa lạ, chả có cách nào khác. Và thường thì nghĩa lạ sẽ bị ức chế, hoặc bị lai căng bởi chính những chữ cũ.

Các khái niệm, mô hình lạ… một khi rơi vào hệ thống này thường sẽ bị dịch đi dịch lại, cho đến khi chúng bị mất nghĩa, bị đổi nghĩa, bị thuần hoá thành ra của hệ thống cũ. Cải cách, canh tân… rất khó khăn.

Không có “internet”, bạn sẽ có cái gì đó đại loại như hỗ liên võng 互聯網

Đừng buồn cười, xung quanh bạn nhiều người vẫn rất mê dùng rất nhiều chữ gốc vuông mà có khi chính họ không hiểu, và không cần hiểu, những “hàn lâm”, “viện sĩ thông tấn”, “công hàm”, “bị vong lục”, vân vân.

Với nhiều người, việc dùng những từ làm người khác không hiểu, đó chính là thế mạnh của họ, việc đó độc lập với việc chính họ có hiểu chúng, hay là không.

D ị c h h ọ c

Bản tiếng Việt từng có tiền lệ “dịch” đầu đề “The Thorn Bird” thành ra “Tiếng chim hót trong bụi mận gai”, thoạt nghe cứ tưởng là tiếng hót của người dịch.

Bản tiếng Pháp cũng theo chủ nghĩa tuyên huấn, “dịch” thành “Những con chim giấu mình đến chết”, cố cầm tay dắt lối người đọc.

Nhưng mà có sao đâu.

Cũng có thể rằng, loài chim luôn cố bay lên cho đến được đỉnh của những cây Thorn cao nhất trong những cánh rừng ở xứ Úc, kịp trước khi phải chết, loài ấy một khi chúng di cư sang đất Việt sẽ phải học thích ứng luồn lách để sống được và hót trong những “bụi mận gai”.

Còn nếu chúng bay được đến tận nước Pháp, chúng sẽ phải biết tự cải trang, để được chết dưới một cái tên khác.

Ngại sống, thích lên lớp

Có cuốn sách nói.

“Chết là một phần tự nhiên của sự sống mà tất cả chúng ta chắc chắn sẽ phải đương đầu, không sớm thì muộn.”

Đã là tự nhiên, thì cần gì phải đương đầu. Trong một số trường hợp còn không thể kịp biết cái chết của mình xảy ra.

Nhiều người theo Phật học sợ sự sống, nhưng lại chủ trương “tái sinh ở kiếp sau”, đây là một mâu thuẫn vô cùng về lý thuyết. Đáng nhẽ chỉ việc gạch cái chủ trương lý thuyết đó đi, là hết chuyện.

Nhưng mà, gạch nó đi, thì còn biết rao nói chuyện gì?

Ngại sống, thích lên lớp, đấy là cái gốc của vấn đề.

Nếu yêu cuộc sống, dám sống, thì tha hồ chủ trương “tái sinh ở kiếp sau”, cho đời mình càng mãi thêm vui.

 

Nhầm không nhầm

Bác Tộ cho Cụ Hinh xem tấm ảnh xưa đang thưởng trà cùng người bạn. Nom cứ như hai bác Tộ sinh đôi đang thưởng hai tách trà sinh đôi.

Bất giác, Cụ Hinh bảo “bác Tộ thưởng trà cùng bác Tác à?”

“Đúng rồi, sao Cụ Hinh tài thế? Đây là bác Tác người Hoa, bạn xưa của tôi.”

“Dạ, xin lỗi bác Tộ.”

“Đúng, sao lại xin lỗi?”

“Dạ, tôi buộc miệng ạ, thực ra chỉ là vì nhìn thấy chữ ‘Tộ’, mà nhầm ra thành chữ ‘Tác’. Đây này, vết mực chữ ‘Tộ’ còn mờ mờ ở góc này đây”.

“Không, không phải, đấy là chữ ‘Tác’.”

LÒNG NGƯỜI MÊNH MANG cùng HÀ Huy-Khoái

Hà Huy Khoái

Đi cà phê Trung Nguyên về. Gặp được một ông trông Quen Quen. Lại được thấy Cụ Hinh vừa đàn vừa hát. Ra về còn được cho cuốn “Lòng người mênh mang” của Hoàng Hồng Minh. Nghe nói cuốn này thuộc thể loại mới lắm. Hình như là “Bút tản văn tùy”, mà không phải, là “But tùy văn tản””. Cũng không phải, mới quá, chưa kịp nhớ.

Nghe ông họa sĩ Lê Thiết Cương nói. Ông này thật lạ. Vẽ thì ông ấy kiệm nét là phải, vì cũng đỡ tốn dầu vẽ. Đằng này, lời nói chẳng mất tiền mua mà cũng kiệm. Mỗi câu:”Hoàng Hồng Minh viết về cái rất nhỏ để nói cái rất to”. Chẳng hiểu mô tê chi cả. Xem tranh không hiểu gì còn được, chứ nghe nói mà không hiểu, bực lắm.

Rồi đến ông tác giả, kể là ông ta đã phải ngụp lặn xuống mấy tầng văn hóa mới ra được cái “tản, tùy” này. Hãi quá. Mới lênh đênh trên cái xã hội này đã thấy kinh, ngụp lặn dưới đó thì bao giờ gội đầu cho sạch?

Rồi lại nghe con gái Chau Ngo đọc một đoạn trong sách. Hình như là về cái dự án làm nhà máy sản xuất săm-pun gội đầu. Đã tưởng là hiểu, vì đó là việc cần làm ngay sau khi ở dưới mấy tầng văn hóa ngoi lên, ai dè là “săm-pun” để gội đầu cho…vịt!

Cầm cuốn sách về nhà, xếp kỹ lên giá. Nhìn rất thích, vì cái ông Lê Thiết Cương này trình bày rõ đẹp. Nhưng mà chưa dám đọc. Chỉ lo càng đọc càng khó.

Long người mênh mang… hiểu thế nào được.

Cầu mướp nhà ai

DSC06926

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 96 other followers