Lưu trữ theo thẻ: vietnam

Á Đông có thể tự hào là mình đã sản sinh ra không biết bao nhiêu là sĩ phu. Ngay Cụ Hinh cũng thấp thỏm ngày nào đó không khéo cũng sẽ được gọi là sĩ phu đến nơi.

Sĩ phu chắc chỉ dưới thánh nhân một nấc, tạm gọi là phó-thánh nhân.

Á Đông mà không có sĩ phu thì hết, chả còn gì.

¨¨¨¨
Ai cứ thử đi công tác hay du lịch ra ngoài xứ Đông mà xem, thấy ngay, bao nhiêu công luyện sĩ phu của mình bay hơi sạch. Chiếu trên chiếu dưới không còn, dạy dạy bảo bảo với ai đây. Tác phong mà đĩnh đạc, chậm rãi thì không những lỡ hết mọi việc, không cẩn thận còn bị người ta dẫm lên chân, xô phải người. Đi bộ không thôi cũng phải hòa tốc độ với mọi người. Sĩ phu lái xe đường cao tốc, nhanh quá thì bị chụp ảnh, mà lái chậm quá có khi ôtô cảnh sát nhảy ra tóm cổ điệu về, phạt cho cái tội “đi quá chậm, ảnh hưởng xấu tới giao thông”, mất tiền, mất điểm bằng lái.

Xứ Đoài ngu, không biết xử “có lý có tình”, chả trách không có mấy sĩ phu!

¨¨¨¨
Cụ Hinh đi đâu rồi chỉ thích về ao ta! Về đến nơi, tự nhiên có “đàn em”, vui thế. Được trải chiếu, được xưng tụng, được ăn nói vuốt ve, được nhìn đắm đuối, nhiều vụ ăn uống lại không phải lo trả tiền. Chưa cần thành sĩ phu, phó-sĩ phu đã sướng cái ý mình rồi.

¨¨¨¨

Có bột mới gột nên hồ.

Cái nôi Á Đông là một nền suy nghĩ và cư xử phi-duy lý. Nhớ nhé, ta không nói phi lý, mà là phi-duy lý.

Trong cái hệ thống phi-duy lý, ta có tất cả các món trộn với nhau. Món này duy lý, món kia phi lý, món nữa lại đã là trộn hai cái món duy-phi nhỏ hơn mà thành. Cãi nhau trong cái hệ thống này thì vui lắm, phải cái tốn rượu thôi. Nhưng phải cầm cương được cái nguyên tắc lớn nhất của các thảo luận, từ người quét lá đa đến thái thượng lãn ông, là cuối cùng phải hòa cả làng, không là gay. Đừng ai tưởng các vị tại quyền dốt kém. Các ông ấy mà treo ấn từ quan thì lại thành sĩ phu ngay, đầy đủ phẩm chất theo những yêu cầu khắt khe nhất.

Về môn Logos thì chuyện này đơn giản. Nếu tiền đề cho chứa mâu thuẫn thì kết luận được tự do.

Ai chưa hiểu về tự do Á Đông thì Cụ Hinh giải thích nhé : tự do là được mâu thuẫn với chính mình!

Ai cũng cảm thấy mình thực sự khôn hơn hẳn cái xã hội của mình, cái xã hội bùng nhùng chấp nhận những điều mà trẻ con còn chỉ ra ngay được hàng đống những cái ú ớ. Và như vậy ai chẳng thừa tiêu chuẩn sĩ phu, vấn đề là xếp hàng chờ xét duyệt thôi.

Nói thế, tuy ai cũng đủ tiêu chuẩn về hiểu biết, nhưng phải khéo diễn (thuyết) cho điệu mộ nghen, nói sao cho rượu nó thơm thêm, không thì có không có đàn em, không kịp thành sĩ phu đâu!

Cụ Hinh rất mừng là đất nước đã có muôn vàn sĩ phu.

Cụ chúc một nhu cầu mới sẽ sinh nảy mạnh mẽ : một tinh thần khế ước xã hội.

Cụ Chí Vĩ xưa có nhắn Cụ Hinh rằng : ta nghe nói cái gì rồi cũng quen được hết, trừ đau và ghen.

¨¨¨¨

Hôm nọ Cụ Hinh hơi đau cái cổ tay, mạnh dạn đi khám bác sĩ cho mình thành người văn minh. Ông bác sĩ cẩn thận lắm, chả nói chả rằng bắt Cụ làm liền hai việc : đi chiếu điện và giả tiền ngay buổi khám hai phút vàng ngọc này cái đã!

Bao nhiêu công chờ xếp hàng… Cụ Hinh cụt lủn ra về, bụng bảo dạ “họ chuyên nghiệp, có khác”.

Đã cố văn minh thì cho chót, Cụ lại đi chiếu điện, cũng mất cả buổi, trả tiền… Rồi lại phải quay lại ông bác sĩ theo hẹn.

Đến muộn, Cụ Hinh là người chờ cuối cùng. Đúng lúc gần xỉu vì đói thì ông bác sĩ hiện ra trước mặt, đưa tay bắt tay Cụ. Cụ hơi rụt tay lại … hơi đau. Ông ấy ngó cái phim đen sì rồi cho vào thùng rác, đoạn thủng thỉnh…

“- Cụ không làm sao đâu, xương còn tốt.

Đau thì rồi cũng sẽ quen thôi, mà cứ ngoài 30 thì tập quen dần đi là vừa.

Tôi đây đau đủ thứ, quen hết.
Khoa học hay ở chỗ biết là hiểu biết của mình cũng hạn chế thôi.

Cụ cho gửi tiền, tôi cũng đang vội đóng cửa phòng khám đây…
“

¨¨¨¨

Hơi tức cái ông bác sĩ này, lại còn tiếc hơn cho cái chân lý suýt tuyệt đối của Cụ Chí Vĩ, nó chỉ còn già một nửa giá trị (chắc đau quá thì khỏi quen đi) ! Ít nữa mà mình hết ghen nữa thì thôi, gần như chả còn gì, mất sạch với cái ông thói quen này!

¨¨¨¨

Chà, thói quen nó kinh vậy a!

Mở một hãng tư vấn đi khuyên người ta giữ thói quen, vậy thì ăn chắc hơn nhiều so với việc đi khuyên người ta thôi thói quen để mà thay đổi! Cụ Hinh ngu thế, lại đang đi làm cái việc thứ hai này!

¨¨¨¨

Chết, chắc phải viết nhanh lên, kẻo đọc đến đây mấy vị siêu thông minh sắp bỏ cuộc, cắt ngang nhảy xuống góp ý đến nơi bây giờ! Mấy vị này ghê lắm, chuyên đi duyệt các chiến trường mà!

Người ta sẽ vặn cho cụ Hinh chết cứng, kiểu như “vấn đề là cái thói quen gì hả giời?“

¨¨¨¨

Làm sao mà kể lể được thói quen, thói quen vĩ đại, rông dài như chính cuộc đời! Nhưng xếp loại đơn giản thì chắc được.

Với mỗi tiêu chí, ta sẽ có một bảng phân loại.

Ai cũng vội, vậy ta chỉ nói đến một tiêu chí thôi nhé. Tính duy lí chẳng hạn.
Như vậy ta có thói quen duy lý và thói quen phi duy lý.

Thói quen duy lý là thói quen tự nó ít thay đổi, giỏi ra là không thay đổi, nhưng nó lại làm thay đổi các thói quen khác thường xuyên, nhằm hợp lý hóa hệ thống các nhận thức và các hành vi trong một vũ trụ luôn biến động.

Ở đây cố gắng của người sở hữu nó chạy theo hướng khác thường : luôn luôn cố gắng trùng tu, nâng cao thói quen duy lý, đẩy ngày càng xa ra những giới hạn mà mức độ duy lý đã đạt được. Mỗi sự kiện là một phép thử cho tính duy lý, mỗi hành vi là một cố gắng để hiện thực hóa, kiểm tra các nhận thức duy lý đã tích hợp được. Khi hệ thống tỏ ra bất lực trước các sự kiện mới, dù thật mỏng manh, thì chủ nhân lại phải đập cái hệ thống này đi, tìm cách dựng lại toàn bộ. Rất may là hệ thống này nó là siêu thực thể (mấy vị ở ta gọi là “siêu hình“, ta không thích chữ này). Nó mà bằng bê-tông cốt sắt thì chết luôn!

Thói quen phi duy lý là cái thói quen không cần luyện tập, khỏi phải suy tư. Cũng có cái sướng của vi vu…

Xem chừng dân ta mê cái này hơn, có phải vậy không?

…
“
Living is easy with eyes closed,
Misunderstanding all you see.
It’s getting hard to be someone but it all works out,
It doesn’t matter much to me“#
…
như chàng John Lennon mộng du trên Strawberry Field(s) Forever!

————————————————————————————
#”
Nhắm tịt mắt lại, đời sao dễ thế,
Động ngắm con gà, con cuốc lại ra.
Làm người rắc rối, nhưng rồi cũng xong,
Nào ta nâng chén, chào ông Nghiêm Trọng.
“

Bữa cơm xưa của dân ta thật thanh đạm. Đủ cơm là tốt, không độn khoai sắn là sung sướng. Còn lại thì rau lá trong vườn. Bày ra cái mâm tròn, thường bằng gỗ, sang thì bằng đồng thau. Ít người thì ngồi gần vào, đông thì giãn xa ra. Giữa mâm bày bát muối, hay bát tương, sang hơn thì bát mắm, mọi người quây quần chấm vào đó trong khi ăn. Bát nước chấm là cái rốn của vũ trụ ăn uống, mà ăn uống thời xưa khó khăn thì là phần thưởng lớn nhất của một đời sống chật vật.

“Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần“

Cái bát nước chấm không những chỉ là cái rốn. Nó còn là một quy tắc bất thành văn…

Trong đói nghèo xưa, bát nước chấm chính là cái mâm thu nhỏ nhất có thể. Thực tế có những bữa ăn của người nghèo chỉ cần bày ra cái bát nước chấm, mọi người ngồi vây quanh là đủ.
Cái mâm khi này chỉ là sự trang sức vĩ đại hóa, là cái vành đai bảo vệ của bát nước chấm thiêng liêng, cho thỏa mãn con mắt, cho an ủi lòng mình.

Bát nước chấm đóng cả vai trò địa-toán học, nghĩa là nó cái tâm điểm để người ta biết tụ lại đêu quanh đó cùng chia sẻ những giờ phút nghỉ ngơi ăn uống bên nhau.

Cái động tác chấm đôi khi không (chỉ) có ý nghĩa tìm vị mặn. Nó là một nghi thức để nói lên rằng tôi đang cùng với mọi người trong một cộng đồng, tôi đang tham gia chia sẻ đời sống với mọi người quanh mâm. Động tác này được thực thi đều đặn, thậm chí được nhường nhịn, giục nhắc, và trong khoảnh khắc đó mọi người “xếp hàng” để chấm, lại còn theo một trật tự « đối nhân xử thế » đã chia ngôi xong. Khách trước chủ sau, người có địa vị cao hơn trong quan chức hay trong họ hàng trước, người cao tuổi hơn trước, đàn ông trước đàn bà…

Những bữa ăn xưa cơm lành canh ngọt, nhường nhịn yêu thương được chôn sâu mãi trong lòng ta. Cũng là một vẻ đẹp thương nhớ ngàn năm.

Cụ Hinh không đơm chuyện nhé! Bạn quan sát kĩ đi, nếu một người đang dỗi hay đang bất hòa với cộng đồng thì sẽ lẳng lặng không thực hành, hoặc thực hành miễn cưỡng tối thiểu động tác chấm. Anh (chị) ta qua đó cũng chuyển một thông điệp đến cộng đồng về sự không bằng lòng của mình. Nếu sự xung khắc nằm giữa hai người thi họ sẽ không ngồi cạnh nhau, tất nhiên, mà cũng không ngồi đối diện trên cái “đường kính” chạy qua bát nước chấm.

—-

Gặp phải một ông thô lỗ trong bữa ăn thì hỏng nát mọi chuyện. Ông này gắp miếng đậu phụ, cho vào mồm mút, rồi lại đưa ra bát nước chấm ngâm, dầm, ngoáy, di, kéo dài đến mấy phút trong khi mồm vẫn oang oang. Đoạn thả đũa để nguyên miếng đậu đó, chưa thèm gắp ngay để còn nhấp chén rượu. Rồi từ từ quay lại nhấc miếng đậu phụ lên, cắn một nửa, lại tranh hàng quay lại ngâm dầm ngoáy di tiếp miếng đậu cắn dở đó trong bát nước chấm!

Vì cả mâm cơm chỉ là bát nước chấm mở rộng, các món ăn khác cùng chung số phận khi có sự múa may của ông thô lỗ. Bữa cơm tan nát, người tử tế không còn gì mà ăn.

—-

Từ đây muốn nói câu chuyện khác!

Chuyện là từ cái đói nghèo và sự giản đơn trong đời sống, quy tắc này nuôi một loạt các qui tắc bất cập khác khi đời sống tiến hóa lên.

Qui tắc này phủ nhận quyền tồn tại bình đẳng và tự do của các cá nhân. Vào mâm cơm bạn không biết bạn là ai, có quyền gì, khi mà hàm số đối nhân xử thế chạy chưa ra nghiệm.

Qui tắc này nuôi dưỡng sự tham lam, lòng tranh đua, tinh thần đố kị tiềm tàng.

Qui tắc này chứa đựng sự phá sản tiềm năng không phương cứu chữa của cộng đồng khi gặp phải “ông thô lỗ”.

Qui tắc này làm cho mỗi cá nhân không biết quyền hạn và bổn phận của mình ở đâu và đến đâu, một cách đàng hoàng, tường minh. Mỗi người không có quyền có và quyền thực hiện bản lĩnh của mình. Tất cả loay hoay trong cái gam nhòe chạy từ sợ sệt, nhút nhát, khiêm cung, ôn hòa, vừa vừa phải phải, cho đến kênh kiệu, hợm hĩnh, hống hách…

—-

Chào ngày hôm qua, ngày hôm nay khấm khá lên rồi.

-“Anh La dọn mâm ta ăn nhé, hai suất rõ ràng, hai bát nước chấm.

Cụ Hinh lo rửa bát.”./.