dainamax tribune

Tuesday, June 18, 2013

Siêu Cường Gian Nan

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt 130617

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Hoa Kỳ Đắn Đo Bên Thềm Syria

* Hãy giúp dân Syria *

Sau nhiều ngần ngại, Chính quyền Barack Obama tiến thêm một bước vào mé bờ Syria. Bên kia là mớ bòng bong chết người....

Từ cuối Tháng Tư, hai đồng minh Anh Pháp mở chiến dịch giải thích rằng vì chế độ Bashar al-Assad đã sử dụng võ khí hóa học trong trận nội chiến tại Syria nên Hoa Kỳ phải có biện pháp. Obama thận trọng vạch ra lằn ranh mờ ảo, rằng Hoa Kỳ sẽ có phản ứng nếu quả thật al-Assad đã dùng võ khí hóa học thuộc loại tàn sát. Nhưng Ngũ giác đài phải nghiên cứu trước khi xác nhận.

Hôm 13 vừa qua, khi Toà Bạch Cung xác nhận chuyện ấy thì báo chí Âu Châu loan tin: "Hoa Kỳ đổi ý và có thể can thiệp vào Syria". Y như tại Iraq rồi Lybia, các đồng minh Âu Châu đều viện dẫn lý tưởng nhân đạo và quyền ra quân để cứu người hoạn nạn mà yêu cầu nước Mỹ hành động. Khái niệm "quyền lực mềm" của Âu Châu là vận dụng quyền lực cứng của Mỹ và tự giành lấy quyền phê bình về lẽ thành bại sau này.

Đấy là bối cảnh của thượng đỉnh G-8 tuần này ở Lough Erne thuộc Bắc Ái Nhĩ Lan khi các đồng minh của Mỹ gặp lãnh tụ Vladimir Putin của Liên bang Nga, một cường quốc bảo trợ cho chế độ độc tài Syria. Nhưng đấy chỉ là chuyện nhỏ trong những khó khăn lớn của siêu cường Hoa Kỳ.

***

Trước hết, về lời "xác nhận" của Hành pháp Mỹ hôm 13.

Phụ tá Cố vấn An ninh xác nhận rằng chế độ al-Assad bước qua lằn ranh đỏ khi dùng chất độc "sarin" khiến hơn trăm người thiệt mạng. Vì vậy, Hoa Kỳ phải tính đến việc trang bị võ khí cho các lực lượng nổi dậy ở Syria, nhưng sau khi phối hợp với các đồng minh. Võ khí cỡ nào - trọng pháo, súng phòng không, hỏa tiễn cầm tay? - cho những ai, và phối hợp thế nào với đồng minh là một lộ trình quân sự, chính trị và ngoại giao hàm ý răn đe.

Rắc rối hơn vậy lại còn có cuộc tranh luận trong nội tình nước Mỹ.

Từ xu hướng can thiệp quốc tế của cánh tả, nguyên Tổng thống Bill Clinton chê Obama là "nhão nhẹt" khi lần lữa không quyết định về hồ sơ Syria. Từ phe diều hâu, Nghị sĩ John McCain đồng ý rằng Hoa Kỳ phải trang bị võ khí hạng nặng cho các lực lượng chống al-Assad. Trong khi ấy, phe phản chiến bên cánh tả và tự cô lập bên cánh hữu lại cản trở hoặc đòi hỏi xác định rõ mục tiêu và quyền lợi của Hoa Kỳ.

Sau gần ba năm nội chiến và hơn 93 ngàn thương vong, chuyện chiến-hòa về Syria lại gây tranh luận trên chính trường Hoa Kỳ. Là đế quốc có quan điểm lạnh lùng về quyền lợi, Hoa Kỳ cũng là nền dân chủ phải trọng ý dân. Mà dân Mỹ đầy từ tâm thì khó chấp nhận được tình trạng bất công hay bất nhẫn ở nơi khác.

Nhưng mọi người đều có quyền đổi ý khi định chế đáng tin nhất hiện nay là quân đội phải nhảy vào bão lửa mà không nên việc. Nhìn sâu hơn vào mớ bòng bong Syria, người ta thông cảm với sự ngần ngại của Chính quyền Obama trong mấy tháng tới.

***

Hệ thống quân báo Hoa Kỳ không thể không biết việc võ khí hóa học đã xuất hiện tại Syria, như tình báo Anh-Pháp tiết lộ trước đó. Chuyện xác nhận hay không chỉ là quyết định chính trị.

Yếu tố chiến lược hơn thế là tình hình quân sự ở tại chỗ. Thứ nhất, lực lượng Hezbollah do Iran yểm trợ và các nhóm tác chiến thuộc hệ phái Shia đột nhập từ Iraq đã vào bảo vệ chế độ độc tài theo hệ phái thiểu số Alawite của al-Assad. Thứ hai, chế độ được Liên bang Nga bênh vực trên diễn đàn ngoại giao và còn tiếp tế võ khí, kể cả hỏa tiễn S-300. Nhờ đó, phe ủng hộ al-Assad đã có thể phản công và kiểm soát được al-Qusayr và Homs để có thể vượt qua Maaret al-Numan và khuất phục Aleppo, thành trì của phe nổi dậy ở phía Bắc.

Giao tranh mà bùng nổ thì thường dân sẽ bị tàn sát, nạn dân túa chạy qua xứ lân bang, bên trong có các nhóm võ trang của quân khủng bố xưng danh Thánh Chiến, như phe Salafist hay Jabhat al-Nusra và cả Al-Qaeda tại Iraq....

Nhưng phe ủng hộ al-Assad không dễ khuất phục Aleppo. Nếu trải mỏng phương tiện thì khó bảo vệ được hậu cứ tại thủ đô Damascus và tỉnh Homs. Nếu mũi công tại Aleppo bị bẽ gẫy vì một lệnh cấm bay, chế độ al-Assad có thể bị tổn thất nặng. Vì thế mà từ Quốc hội mới có lời yêu cầu Obama ra quyết định cấm bay trên vòm trời Aleppo và trang bị võ khí cho phe nổi dậy trong trận nội chiến Syria.

Nhưng "nội chiến Syria" chỉ là tấm ảnh của bộ phim trường thiên và quốc tế.

Syria là vùng xung đột giữa đa số Sunni và phe Alawite thiểu số của al-Assad, mà cũng là chiến trường của hai cường quốc trong khu vực là Iran theo hệ phái Shia và Saudi Arabia thuộc một nhánh của hệ phái Sunni. Ở vòng ngoài, đấy là đấu trường giữa Turkey và Iran, giữa Iran và Hoa Kỳ, và giữa Hoa Kỳ với Liên bang Nga. Ngoài ra, còn xứ Jordan đồng minh đang yêu cầu Mỹ nhập cuộc để khỏi bị văng miểng từ Syria ở phía Bắc và Israel thì phải canh chừng ngần ấy lực lượng võ trang bạn và thù cùa chế độ al-Assad có thể đe dọa an ninh của mình.

Điểm danh thì ít ra có bảy nước Iran, Saudi, Turkey, Israel, Jordan, Nga và Mỹ cùng ngó vào canh bạc Syria.

Trường vốn và giàu kinh nghiệm xương máu nhất với hồ sơ Hồi giáo từ hai chục năm qua, Hoa Kỳ có thể khôn ngoan đứng ngoài. Cứ để các phe phái thanh toán lẫn nhau trong trạng thái quân bình bất ổn, khi ngần ấy phe đều cầu cạnh hoặc lo ngại Hoa Kỳ. Đấy có thể là một giải pháp lý tưởng về quyền lợi. Nhưng lý tưởng về đạo tắc – nguyên tắc đạo lý – lại khác!

Một siêu cường xưa nay đề cao giá trị đạo đức của nhân loại thì không thể thờ ơ trước nạn tàn sát thường dân. "Cứu người lâm nạn" trở thành nhu cầu được Âu Châu cổ xuý và nhiều người ủng hộ trong nội các Obama.

Năm xưa, có bốn vị nữ lưu đã chủ trương can thiệp vào Libya. Đó là Ngoại trưởng Hillary Clinton nay đã về hưu (và sẽ tái xuất hiện); Đại sứ Hoa Kỳ tại Liên hiệp quốc Susan Rice (nay sẽ là Cố vấn An ninh Quốc gia); Samantha Power trong Hội đồng An ninh Quốc gia nay sẽ thay bà Rice làm Đại sứ; và Gayle Smith, nay sẽ là nhân vật thân tín của Cố vấn Rice. Bốn tiếng nói đó đã vượt qua sự dè dặt của bộ Quốc phòng và bị phe phản chiến kết án là hiếu chiến và có tinh thần đế quốc, nhưng họ lại đồng ý với phe bảo thủ bên cánh hữu.

Nhìn từ bên ngoài, vì chuyện Libya, Hoa Kỳ mang họa về vụ tàn sát Benghazi với hậu quả là Đại sứ Suzan Rice phải ra nói xạo cho Chính quyền - mà nay lại thành Cố vấn An ninh Quốc gia.

Bây giờ, ta theo dõi xem Hoa Kỳ luồn lách ra sao với bài toán Syria. Có lẽ Obama thông cảm nỗi vất vả của vị tiền nhiệm. George W. Bush ra tranh cử với chủ trương khiêm cung về đối ngoại và cố tránh can thiệp để "xây dựng quốc gia" cho xứ khác mà rốt cuộc lâm nạn tại Iraq.

Gian nan lại tái diễn!

_________________________

Chỉ Có Tại Hoa Kỳ

Một học sinh lên tám bị đuổi học rồi được tuyên dương. Cậu bé Josh Welch bị trường cho nghỉ vì tội cạp cái bánh Pop-Tart ra cái hình của khẩu súng. Không hiểu tại sao bị phạt, mà đấy cũng chẳng là một cách "phát biểu quan điểm chính trị", cậu còn ngạc nhiên hơn khi được hội NRA vinh danh với quyền làm hội viên mãn đời. Hả hê nhận giải trong tiếng vỗ tay vang rân, cậu Josh mới biết NRA là hội bảo vệ quyền mang súng tại Hoa Kỳ. Hội viên trẻ tuổi nhất lịch sử NRA.

Wednesday, June 12, 2013

Lò Xo Kinh Tế Tại Thổ Nhĩ Kỳ

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, Ngày 130612

Diễn Đàn Kinh tế RFA

Spring là mùa Xuân, con suối mà cũng là cái lò xo có sức bật!

Quang cảnh biểu tình chống Thủ tướng Erdogan ở Thổ Nhĩ Kỳ

* Biểu tình chống Thủ tướng Erdogan ở Thổ Nhĩ Kỳ - AFP *

Hơn hai năm trước, khi biến động bùng nổ tại các nước Á Rập, người ta đã chú ý đến một yếu tố chung là tình hình kinh tế sa sút và nạn thất nghiệp của giới trẻ. Từ hai tuần qua, biến động tại Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ khiến người ta nêu câu hỏi rằng kinh tế của xứ này có là động lực chăng? Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu qua sự phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Tác hại khôn lường của một nền kinh tế ảo

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, biến động dồn dập và kéo dài tại xứ Turkey hay Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ từ cuối Tháng Năm đến nay đã gây bất ngờ cho nhiều người vì khởi thủy chỉ là cuộc biểu tình của một nhóm nhỏ về một dự án xây cất ở thành phố Istanbul mà về sau lại lan ra nhiều nơi khác, tổng cộng là 78 trong 81 tỉnh của quốc gia này. Lần trước, khi có biến động chính trị trong các nước Á Rập tại khu vực Bắc Phi Trung Đông, từ Tunisia qua tới Libya, Egypt hay Syria, người ta chú ý đến một động lực là tình hình kinh tế khá tồi tệ trong khu vực. Lần này, người ta có cảm tưởng là kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ không đến nỗi tệ và sự thất vọng của dân biểu tình xuất phát từ nguyên nhân khác hơn là kinh tế. Thưa ông, điều ấy có đúng hay chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi thiển nghĩ rằng một biến động nhỏ rồi lan rộng kéo dài trong gần hai tuần và lên một cao điểm khác vào ngày Thứ Ba 11 vừa qua thì không thể là hậu quả của một vấn đề mà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa và phức tạp hơn. Riêng về trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người đã có ấn tượng sai về tình hình kinh tế sở tại nên không thấy rằng sự bất mãn của một số thành phần dân chúng xuất phát từ khả năng quản lý kinh tế rất kém của một Chính quyền đã phạm nhiều sai lầm khác. Có lẽ ta nên lần lượt phân tích các vấn đề này để thấy ra là xứ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ khó ổn định.

Vũ Hoàng: Ông nêu ra hai loại vấn đề, là khả năng quản lý kinh tế rất kém của Chính quyền, và thứ hai là nhiều sai lầm khác. Chúng ta khởi sự từ chuyện kinh tế vì cho đến gần đây, người ta tưởng là Thổ Nhĩ Kỳ có mức tăng trưởng cao nhất Âu Châu, thậm chí chính quyền của Thủ tướng Recep Tayyip Erdogan đã tạo ra "phép lạ kinh tế". Theo như ông thấy thì sự thật lại không được như vậy hay sao?

Trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người đã có ấn tượng sai về tình hình kinh tế sở tại nên không thấy rằng sự bất mãn của một số thành phần dân chúng xuất phát từ khả năng quản lý kinh tế rất kém của một Chính quyền đã phạm nhiều sai lầm khác. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Sau vụ suy thoái năm 2001, kinh tế Thổ quả nhiên đã khởi sắc khiến cho đảng Công lý và Phát triển được gọi tắt theo tiếng Thổ là AKP đã đại thắng năm 2002 rồi còn thắng lớn hơn trong hai cuộc bầu cử kế tiếp vào năm 2006 và 2011. Cũng từ cái thế chính trị rất cao mà đảng AKP và Thủ tướng Erdogan đã sửa luật bầu cử để sau hai nhiệm kỳ Thủ tướng ông Erdogan còn có thể ra tranh cử Tổng thống vào năm 2015. Một động lực thứ hai là xứ Thổ muốn gia nhập Liên hiệp Âu châu nên cố tìm thành quả biểu kiến để chứng tỏ kinh tế đã phát triển mạnh và có những quyết định về chính sách gây ra ấn tượng phồn thịnh. Vì vậy mà một số dư luận Tây phương nói đến phép lạ kinh tế của thủ đô Ankara. Thậm chí công ty định giá trái phiếu Moody's còn đánh giá cao mức tín nhiệm của xứ này. Thực tế thì từ năm 2011, kinh tế Thổ đã gặp vấn đề nhưng bị khỏa lấp và nay phải trả giá cho chuyện ấy.

Vũ Hoàng: Thưa ông những vấn đề ấy là gì và khởi sự từ khi nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Vì nhu cầu chính trị, Chính quyền Thổ đã kích thích tiêu thụ từ đầu năm 2009 và thổi lên bong bóng ảo nên hai năm sau là từ đầu năm 2011 thì hụt hơi. Từ đó, sản lượng công nghiệp không tăng mà giảm liên tục và số nhập khẩu cũng vậy, sau khi đã vọt tăng đến 30% vào năm 2010 thì nay mấp mé số không. Đà tăng trưởng kinh tế của họ không được cao như dư luận Âu châu và Tây phương hay nhiều cơ quan quốc tế ngợi ca và nay còn sụt nặng.

Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan phát biểu tại cuộc họp tại quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ ở Ankara vào ngày 11 tháng 6 năm 2013.

Thủ tướng Recep Tayyip Erdogan phát biểu tại cuộc họp quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ ở Ankara vào ngày 11 tháng 6 năm 2013. AFP

Sau mấy năm hồ hởi, như Việt Nam sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, Thổ Nhĩ Kỳ lạc quan tăng chi, vay tiền thổi bong bóng và thực tế mắc nợ. Khi tiêu thụ của tư nhân giảm sút cùng đà sản xuất bị co cụm kể từ đầu năm 2011 thì chính phủ bèn tăng chi đến 20% để bù vào sự thiếu hụt ấy. Hậu quả là ngân sách bị bội chi, thâm hụt mậu dịch bằng 9% Tổng sản lượng, lạm phát lên đến 7% và cả chính phủ lẫn các hộ gia đình đều đang phải vay tiền để trả nợ.

Vũ Hoàng: Ông nói đến việc cả chính phủ lẫn tư nhân đều phải vay tiền trả nợ. Khi các hộ gia đình mà phải vay tiền để trả nợ, tức là chỉ đảo nợ mà thôi, điều ấy có nghĩa là tình hình tài chính thực tế của người dân có phần bi đát hơn cách nay hai năm. Có phải như vậy không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng thực tế như vậy. Người ta thấy sức tiêu thụ của tư nhân đã giảm từ đầu năm 2011 mà tiền vay qua thẻ tín dụng vẫn tăng đến 20% sau khi giảm trừ mức lạm phát 7%. Điều ấy có nghĩa là dân chúng vay tiền để trả nợ chứ không để tiêu xài. Các doanh nghiệp cũng thế, đi vay để đảo nợ chứ không để đầu tư. Về phía nhà nước cũng thế, họ lại "lấy ngắn nuôi dài", đi vay ngắn hạn để trả nợ dài hạn.

Một số dư luận Tây phương nói đến phép lạ kinh tế của thủ đô Ankara. Thậm chí công ty định giá trái phiếu Moody's còn đánh giá cao mức tín nhiệm của xứ này. Thực tế thì từ năm 2011, kinh tế Thổ đã gặp vấn đề nhưng bị khỏa lấp và nay phải trả giá cho chuyện ấy - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Sở dĩ các ngân hàng và cả nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ vay được theo kiểu chạy theo đuôi như vậy là nhờ nguồn tài trợ của các nước giàu trong vùng Vịnh Á Rập. Vì lý do an ninh chiến lược, các tiểu vương quốc dầu khí muốn cứu vãn chế độ Thổ Nhĩ Kỳ trong tay hệ phái Sunni của đạo Hồi trước sự đe dọa của xứ Iran theo hệ phái Shia và trước nguy cơ khủng hoảng của Syria. Dù như vậy, việc quốc gia mắc nợ và lao vào thị trường tín dụng ngoại quốc để sống qua ngày không thể tồn tại mãi. Và người dân bắt đầu hoài nghi khả năng quản lý của nhà nước.

Đừng coi thường ý dân

Vũ Hoàng: Nhớ lại trường hợp của các nước Bắc Phi hơn hai năm trước với số thất nghiệp quá cao của giới trẻ, thưa ông, tình hình nhân dụng và xã hội của Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ có nguy như vậy hay không, khi mà kinh tế không còn tăng trưởng khả quan như trước đây?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng tình hình không nguy ngập nhưng lại rắc rối hơn.

- Trước hết, mức nhân dụng nói chung đều giảm tức là thất nghiệp có tăng. Thống kê của Ngân hàng Nhà nước Thổ còn có cách phân biệt khác, là người làm công, người làm lấy cho mình tức là kinh doanh cá thể, và thành phần gọi là "nội trợ không lương". Từ năm 2011, số lao động làm công giảm 5%, tức là thất nghiệp tăng 5%. Trong khi ấy, thành phần kinh doanh cá thể cũng giảm 2% và đáng chú ý nhất là giới gọi là "nội trợ" tăng gần 10%. Nội trợ ở nhà không lương thì chỉ là một từ khác của nạn thất nghiệp.

- Chi tiết thứ hai khiến vấn đề thành phức tạp là cấu trúc sắc tộc của xứ này. Nói chung, số dân thuộc tộc Thổ có mức sống cao hơn và ai cũng muốn là thành phần gọi là "trung lưu" mà cũng đã bị hiện tượng lão hóa như dân Âu Châu. Nhưng một phần tư dân số lại là người Kurd, có mức sống thấp và là nạn nhân của bất công mà cũng có tỷ lệ sinh đẻ cao hơn. Hiện tại thì thành phần này bị thất nghiệp cao hơn và tất nhiên là bất mãn. Trong lâu dài chừng vài chục năm thì vì nạn lão hóa, dân Thổ mà sống nhờ hưu bổng sẽ chiếm tỷ trọng lớn và đe dọa khả năng trang trải của công quỹ. Song song, dân Kurd sẽ chiếm tỷ lệ cao hơn, trẻ hơn và năng động hơn nên khó chấp nhận số phận công nhân hạng hai. Vì thế, Chính quyền Thổ đang bị nhiều bài toán nan giải trong lâu dài mà những gì đang xảy ra mới chỉ là mặt nổi.

Nhưng sai lầm căn bản nhất là sự chủ quan tin tưởng vào thành tích của mình mà tung cảnh sát đàn áp những người bất đồng vì chuyện nhỏ. Kết quả là gây phản ứng từ hầu hết mọi thành phần xã hội hay chính trị, thậm chí ngay trong đảng AKP - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Vũ Hoàng: Thưa ông, ngoài tình trạng kinh tế sa sút và nợ nần chồng chất như vừa trình bày, ông còn nói đến những sai lầm của Chính quyền Erdogan và đảng AKP, đó là những gì vậy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết là về bối cảnh lịch sử, trong Thế chiến I, Đế quốc Ottoman theo phe Trục với các Đế quốc Đức và Hung Áo và bị phe Đồng minh đánh bại. Là mảnh vụn còn lại của Đế quốc Ottoman, Thổ Nhĩ Kỳ rút tỉa bài học lịch sử và sau khi giành lại độc lập từ các nước trong phe Đồng minh thì cố xây dựng một xứ hiện đại thân Tây phương, theo thế quyền hơn thần quyền của đạo Hồi. Đó là sự nghiệp của tướng Mustapha Kemal, lãnh tụ được coi như anh hùng lập quốc. Hậu thân ngày nay là xu hướng thiên tả về chính sách xã hội, mà có hậu thuẫn của quân đội có tinh thần quốc gia, và muốn xứ sở là một nước Âu Châu thành viên của Minh ước NATO dù địa dư nằm giữa hai cõi Âu-Á và giữa Âu Châu với Trung Đông Hồi giáo.

- Từ năm 1994, ông Erdogan đã có chủ trương khác, đó là phát huy vai trò chính trị của giáo luật Hồi giáo và sau khi thắng cử năm 2002 thì còn muốn Thổ Nhĩ Kỳ trở thành lãnh đạo khối Hồi giáo, dù không cực đoan bằng một nước theo thần quyền như Iran thì cũng khá độc tài. Thổ Nhĩ Kỳ là nơi nhà báo bị cầm tù nhiều nhất thế giới và gần đây còn muốn vãn hồi những cấm đoán khe khắt dựa trên giáo luật. Nhưng sai lầm căn bản nhất là sự chủ quan tin tưởng vào thành tích của mình mà tung cảnh sát đàn áp những người bất đồng vì chuyện nhỏ. Kết quả là gây phản ứng từ hầu hết mọi thành phần xã hội hay chính trị, thậm chí ngay trong đảng AKP.

Bài học ở đây cho Việt Nam là đừng tưởng rằng nhờ thành tích ảo về kinh tế là có thể coi thường ý dân và muốn có thay đổi thì người ta phải nghĩ xa hơn một khẩu hiệu huy động biểu tình - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Vũ Hoàng: Câu hỏi cuối thưa ông, thành phần chống đối ấy là những ai và họ có thể nào đưa đến thay đổi hoặc thậm chí lật đổ chế độ có màu sắc thần quyền của ông Erdogan hay chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thành tích của ông ta là làm cả chục thành phần khác nhau đều bất mãn. Đó là 1) nhiều lãnh tụ sáng lập viên của đảng AKP thất vọng vì sự chuyên quyền của Thủ tướng làm đảng mất uy tín; 2) xu hướng chính trị theo quyền lực thế tục của chủ nghĩa Kemal, nay kết tinh vào đảng Nhân dân Cộng hoà Thổ, gọi tắt là CHP, và thị dân ở các thành phố; 3) thành phần trí thức trong Phong trào Gulen của ông Imam Fethullah Gulen lưu vong tại Mỹ là nhân vật có ảnh hưởng với dư luận qua truyền thông nay cũng hết ủng hộ ông Erdogan; 4) giới trẻ lý tưởng và thiên tả theo tinh thần triệt để bảo vệ môi sinh; 5) doanh giới bất mãn vì chính sách kinh tế và nạn tham nhũng lên tới tận Thủ tướng Erdogan; 6) khuynh hướng quốc gia cực hữu từ đảng MHP là "Phong trào Quốc gia"; 7) dân Kurd và đảng Hoà bình và Dân chủ BDP của họ; 8) một hệ phái thiểu số khác là Alevis vì bị ông Erdogan xúc phạm khi lấy tên một người đã tàn sát dân Alevis đặt cho một cây cầu sẽ xây dựng; sau cùng 9) là chính các nghiệp đoàn cũng kêu gọi đình công và phản đối khi thấy dân biểu tình bị đàn áp.

- Tuy nhiên, vì cả chục thành phần đó đều có thể xuất hiện bên nhau trong cuộc biểu tình mà chưa thể thống nhất chương trình hành động nên ông Erdogan còn hy vọng tồn tại với đa số cử tri trung kiên ở địa phương. Nhưng cũng chính vì vậy mà Chính quyền còn bị chống đối nữa và tình trạng bất ổn sẽ kéo dài vì ông Erdogan ở vào hoàn cảnh tiến thoái lưỡng nan. Bài học ở đây cho Việt nam là đừng tưởng rằng nhờ thành tích ảo về kinh tế là có thể coi thường ý dân và muốn có thay đổi thì người ta phải nghĩ xa hơn một khẩu hiệu huy động biểu tình.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về bài phân tích chi ly này.

Tuesday, June 11, 2013

Đào Kinh Trong Ao Nhà

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 1306010
"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Kênh Đào Của Trung Quốc Tại Trung Mỹ

* Tầu hàng của Trung Quốc *

Khi mọi người cứ nói đến việc Hoa Kỳ chuyển trục về Á Châu thì Trung Quốc đã kín đáo bước vào Trung Mỹ.

Không, bài này không nói việc Chủ tịch Tập Cận Bình thăm ba nước Trung Mỹ là Costa Rica, Trinidad & Togabo và Mexico của trước khi dự thượng đỉnh trong vòng thân mật với Tổng thống Mỹ tại California vào tuần qua. Bài này nói đến một kênh đào tại Nicaragua....

Nếu mọi việc diễn tiến như dự trù thì ngày 13 Tháng Sáu này, Quốc hội Cộng hoà Nicaragua sẽ phê chuẩn đạo luật cho phép một doanh nghiệp được thuê đất, xây dựng và khai thác một kinh đào nối liền Thái bình dương với Đại Tây dương. Thời hạn khai thác là 50 năm, thời gian thực hiện là 11 năm, kinh phí đầu tư là 40 tỷ đô la Mỹ. Con kinh sẽ thâu ngắn đường hàng hải cho các doanh nghiệp Đông Á, Bắc Mỹ và Âu Châu. Và doanh nghiệp trúng mối là của Trung Quốc.

Mọi việc sẽ diễn tiến như dự trù vì Tổng thống Daniel Ortega và đảng "Mặt trận Dân tộc Giải phóng Sandinista" (FSLN) của ông ta đang chiếm đa số lớn trong Quốc hội và Ortega thông báo quyết định này từ hôm mùng bảy, rồi chuyển dự luật qua Quốc hội theo thủ tục khẩn cấp.

Xin hãy nói về địa dư trước, kinh tế sau và kết luận về chính trị.

***

Kênh đào Nicaragua ở trên và con kinh Panama ở dưới

Muốn đi từ Thái bình dương qua Đại Tây dương - hoặc từ các hải cảng miền Tây qua miền Đông Hoa Kỳ - người ta có con đường ngắn nhất là tại Trung Mỹ.

Trung Mỹ hay Central America là khu vực nối liền hai đại lục Nam-Bắc Mỹ, không là quan hệ giữa Trung Quốc và nước Mỹ mà người ta cứ gọi sai theo kiểu Bắc Kinh và Hà Nội là "Trung-Mỹ" thay vì "Hoa-Mỹ" như trước đây. Tại Trung Mỹ, kênh đào Panama dài 77 cây số đạt mục tiêu vận tải ấy từ trăm năm nay (1914, nhờ Hoa Kỳ), và đem lại mối lợi kinh tế lớn (5% Tổng sản lượng) cho Cộng hòa Panama.

Nhờ Chính quyền (cũng) lý tưởng của Jimmy Carter, Hoa Kỳ trả lại và thực tế thả nổi việc quản lý kênh Panama từ năm 1977. Thiên nhiên vốn không thích khoảng trống, một doanh nghiệp Hong Kong của tài phiệt ngươi Triều Châu là Lý Gia Thành bước vào nhận việc quản trị kênh đào ở cả hai đầu Đông và Tây (hay đúng hơn, Nam và Bắc).

Trước mối lợi từ vị trí địa dư giữa hai đại dương lớn nhất thế giới, nhiều nước Trung Nam Mỹ cũng nghĩ đến đào kinh, như Guatemala, Colombia, Brazil, Chile, Peru và Bolivia. Nhưng việc này không rẻ và dễ (Pháp khởi công dự án Panama mà sau phải bỏ để Hoa Kỳ vào hoàn tất).

Bây giờ, cái xứ nghèo nhất trong nhóm là Nicaragua đã chạy trước nhờ lực đẩy của Bắc Kinh.

Dự án sẽ nối liền Đại Tây dương ở miền Đông với Hồ Nicaragua bằng cách đào sâu và mở rộng dòng sông, rồi từ mặt hồ lớn nhất Trung Mỹ cắt ngang deo đất Rivas để trổ ra biển Thái bình. Kênh đào Nicaragua sẽ dài 200 cây số và đòi hỏi kinh phí rất cao để thực hiện giấc mơ trăm năm của dân Nicaragua khi thấy kinh Panama mở cửa ở miền Nam....

Kinh phí đó, nay có Trung Quốc chu cấp qua doanh nghiệp vừa được thành lập, có hội sở tại Hong Kong là HK Nicaragua Canal Development Investment CO Limited (HKC).

Với kênh đào, Nicaragua sẽ có sản lượng kinh tế gấp đôi để thành xứ thịnh vượng nhất Trung Mỹ, chưa nói đến công ăn việc làm (của người Hoa và Nicaragua) khi thực hiện. Kênh đào cũng thay đổi khuôn khổ sinh hoạt tại Trung Nam Mỹ và cả luồng giao dịch toàn cầu. Nhiều quốc gia, kể cả Liên bang Nga, đều nghé vào dự án này mà sau đành bỏ cuộc vì quá tốn kém.

Trung Quốc thì không, và giữ vai chủ động cho dự án, với sự hưởng ứng của Chính quyền Ortega, đã "đổi mới" từ chế độ thân cộng qua hình thái kinh tế thị trường theo định hướng Sandinista, xã hội chủ nghĩa cho... dân nghèo.

Bây giờ qua chuyện chính trị. Dự luật do Ortega đề nghị quy định là Chính quyền Nicaragua hết làm chủ 51% phần vốn mà chỉ giữ 1% cho đến năm thứ 11 thì sẽ được 10%. Phần vốn của doanh nghiệp HKC sẽ tuần tự trao lại cho cơ quan quản lý dự án của Nicaragua (Nicaragua Canal Authority) qua từng đợt, mỗi mười năm trong trăm năm tới. Nói nôm na, doanh nghiệp Trung Quốc lập tại Hong Kong sẽ kiểm soát dự án từ đầu đến cuối.

Ngoài việc đặc nhượng chủ quyền, dự án sẽ huy động công nhân từ nơi rất rẻ (cho HKC) là Châu Phi, dưới sự điều động của đốc công, kỹ sư và cán bộ Trung Quốc. Cơ hội bằng vàng cho cán bộ Sandinista nào biết làm ăn theo quy luật của ông chủ ở Bắc Kinh. Trong khung cảnh đó, tham nhũng hay nạn hủy hoại môi sinh chỉ là loại vấn đề nhỏ!

Chả biết rằng chuyên gia Nicaragua có đi tu nghiệp ở Hà Nội hay Tây nguyên của Việt Nam hay chăng.

Nhìn sâu rộng hơn, dự án sẽ gây thất thâu cho Panama nên việc mở rộng kinh Panama cũng được thực hiện, với sự cố vấn tại chỗ của doanh nghiệp Hong Kong. Chuyện ấy còn xa, chứ ngay trước mắt, Costa Rica có thêm mâu thuẫn với láng giềng Nicaragua về quyền vận chuyển trên sông San Juan, sẽ được thiết bị Trung Quốc đào qua ngả khác, với hậu quả môi sinh ra sao thì chưa ai rõ. Một nước láng giềng khác là Colombia cũng tri hô báo động vì đã từng có tranh chấp với Nicaragua về đảo San Adrés ở ngoài Vịnh Carribean.

Nếu gặp mâu thuẫn và cần một đệ tam nhân giữ vai hòa giải, các nước Trung Mỹ sẽ nói chuyện với Washington hay Bắc Kinh? Nhiều phần thì Bắc Kinh có vẻ gần gũi hơn....

***

Bây giờ mới đến chuyện "kinh tế cũng là chính trị".

Từ nhiều năm rồi, Công binh của Lục quân Hoa Kỳ đã suy nghĩ về bài toán vận chuyển hàng hóa. Từ các hải cảng Châu Á qua hải cảng Mỹ tại miền Đông, hàng hóa phải qua hai ngả, hàng hải vượt Thái bình dương rồi thiết lộ xuyên bang qua nước Mỹ. Kênh đào Panama giải quyết được một phần của bài toán nhưng do được thiết kế từ trăm năm trước nên không còn phù hợp với nhu cầu của các tầu hàng khổng lồ. Dù có được canh tân và mở rộng để hoàn tất vào năm 2015, kênh Panama vẫn có những hạn chế.

Kênh đào Nicaragua sẽ có ưu thế cao hơn. Hàng họ từ San Francisco qua New York sẽ rẻ hơn nhờ đi ngắn hơn được 800 cây số! Từ Thượng Hải hay Quảng Châu mà qua Baltimore hay New Jersey thì còn đỡ hơn nhiều.

Nói về chính trị, dư luận Mỹ còn nhớ vụ tai tiếng Iran/Contra khi Chính quyền Ronald Reagan ngầm yểm trợ lực lượng Contra chống cộng tại Nicaragua. Nhưng lại quên hồi kết của bi kịch đánh trống bỏ dùi kiểu Mỹ.

Chính quyền Sandinista của Daniel Ortega bị thất cử bất ngờ trước 14 đảng chống Sandinista trong lực lượng đại đoàn kết và lãnh tụ dân chủ là Violeta Chamorro lên làm Tổng thống Nicaragua từ Tháng Tư năm 1990. Có thể là Chamorro được Hoa Kỳ ngầm yểm trợ lúc ban đầu. Nhưng chỉ một năm sau, khi bà qua tận Mỹ xin thêm viện trợ để tái thiết một xứ sở nghèo đói thì hồ sơ Nicaragua hết là ưu tiên! Mối nguy Sandinista không còn nên Mỹ cúp viện trợ và thả nổi Nicaragua, với sự cổ võ của cánh tả lẫn xu hướng bảo thủ của Mỹ.

Sau hai lần thất cử liên tiếp, Daniel Ortega bèn đổi mới rồi trở về làm Tổng thống Nicaragua từ đầu năm 2007 dù chỉ được 38% số phiếu nhờ sửa luật bầu cử đã có thay đổi. Ngày nay, ao nhà hay sân sau của Hoa Kỳ tại Trung Nam Mỹ đã lấp lánh cờ ngũ tinh của Trung Quốc. Kinh tế cũng là chính trị! Lãnh tụ Ortega đồng ý như vậy. Hà Nội cũng thế.

Nhân Cơ không chỉ là tên một dự án tại Đắc Nông của Việt Nam mà còn là quy luật "nhân cơ hội" của ngư ông đắc lợi tại Trung Quốc.

Wednesday, June 5, 2013

Hiệp Định TPP và Thượng Đỉnh Hoa Kỳ - Trung Quốc

Việt Long& Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 130605

Diễn Đàn Kinh Tế

Bắc Kinh Giăng Lưới Và Mắc Bẫy

Đồ họa cho thấy các thành viên của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, một thỏa thuận thương mại tự do Mỹ hậu thuẫn hiện đang đàm phán giữa 11 quốc gia. AFP

Nguyên thủ của Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ hội họp hai ngày tại một trang trại ở California. Nghị trình thảo luận giữa lãnh đạo của hai nền kinh tế đứng đầu thế giới tất nhiên bao gồm hồ sơ kinh tế và cả Hiệp định Xuyên Thái Bình Dương TPP. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu riêng về hồ sơ đó qua phần trao đổi do Việt Long thực hiện với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Việt Long: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, Hiệp định Hợp tác Kinh tế và Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương, mà người ta gọi tắt là TPP, có nằm trong nghị trình làm việc của Tổng thống Barack Obama với Chủ tịch Tập Cận Bình nhân cuộc gặp gỡ cuối tuần này tại California hay không? Chúng tôi nêu câu hỏi đó và đề nghị ông trình bày cho bối cảnh của thượng đỉnh này.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Về bối cảnh chung, kinh tế thế giới chưa ra khỏi năm năm đình trệ, bên trong lại có quan hệ thiếu cân xứng giữa hai nền kinh tế đứng đầu thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Vì vậy, tôi thiển nghĩ rằng ưu tiên thảo luận vẫn xoay về kinh tế là hồ sơ có ảnh hưởng chính trị rất cao trong nội tình của từng nước.

- Ngoài ra, hai nước còn có nhiều mâu thuẫn khác thuộc lĩnh vực an ninh. Như sự bành trướng quân sự của Trung Quốc tại miền Tây Thái Bình Dương khi Hoa Kỳ chủ trương "chuyển trục" về Đông Á. Hoặc khi "hắc khách", hay "hackers", xuất phát từ Trung Quốc lại đột nhập và ăn cắp thông tin lẫn kỹ thuật của doanh nghiệp hay cơ quan dân sự và quân sự của Mỹ. Mâu thuẫn ấy lại lồng trong bối cảnh quốc tế là sự bành trướng của Trung Quốc khiến nhiều xứ lân bang ưu lo và quan tâm đến phản ứng của Hoa Kỳ. Họ muốn biết Hoa Kỳ ứng xử ra sao với Trung Quốc và cân nhắc thế nào ưu tiên về kinh tế và an ninh của nước Mỹ trong khung cảnh chung của cả khu vực Đông Á hay Tây Thái Bình Dương. Chính là hai khía cạnh kinh tế và an ninh mới phần nào kết tụ vào một hồ sơ là Hiệp định TPP mà ông nêu ra.

Nếu Trung Quốc muốn trở thành cường quốc có trách nhiệm và trao đổi tự do với các nước thì việc tham gia vào một hiệp định chiến lược về kinh tế và về nhiều mặt khác là điều có lợi cho mọi người. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Việt Long: Vẫn nói về bối cảnh, thưa ông, những người vừa lên lãnh đạo Trung Quốc kể từ Đại hội 18 vào Tháng 11 năm ngoái sẽ phải cải cách kinh tế từ cơ cấu. Đây là một ưu tiên của Trung Quốc để tránh động loạn ở bên trong như lãnh đạo Bắc Kinh đã nói ra từ nhiều năm nay. Liệu Hiệp định TPP có là cơ hội cải tổ không, nếu cho rằng Hoa Kỳ sẽ mời Trung Quốc gia nhập vòng đàm phán với các nước khác?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Câu hỏi của ông nêu ra một vấn đề lý thú mà người ta có thể hiểu ra khi rà soát lại hiện tình kinh tế của Trung Quốc.

- Sau 30 năm đạt tốc độ tăng trưởng cao nhờ Đặng Tiểu Bình cải cách từ năm 1979, Trung Quốc đã bước qua hình thái kinh tế khác và không thể tiếp tục tăng trưởng trên 8% hay 9-10% như xưa. Vì vậy, yêu cầu chuyển hướng từ lượng qua phẩm với đà tăng trưởng thấp hơn là một đòi hỏi khách quan được đặt ra từ hơn năm năm trước mà vẫn chưa thể tiến hành và nay là trách nhiệm của thế hệ lãnh đạo mới.

- Khi có mức tăng trưởng kinh tế cao, Trung Quốc đã có thêm phương tiện đầu tư vào quân sự và trở thành một cường quốc quân sự gây e ngại cho các lân bang đang có tranh chấp về chủ quyền. Ngày nay, lãnh đạo của họ đang bị lỡ trớn vì gặp nhiều bài toán nan giải.

Việt Long: Ông nói về các bài toán nan giải của Trung Quốc, thưa ông đấy là gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thứ nhất là kinh tế bên trong có nhiều nhược điểm phải cải sửa vì thiếu cân đối, bất công và không ổn định nên chẳng vững bền. Điều này, giới lãnh đạo đã công nhận nên họ mới nói đến yêu cầu chuyển hướng, nếu không thì xứ này sẽ bị nội loạn. Chúng ta đã có nhiều chương trình đề cập đến chuyện đó nên tôi xin khỏi nhắc lại ở đây.

- Thứ hai, nếu phải giảm tốc độ tăng trưởng và tìm lực đẩy ở tiêu thụ nội địa hơn là xuất khẩu và đầu tư, trong khi hệ thống ngân hàng và các địa phương mắc nợ quá nhiều mà chẳng ai biết nổi là bao nhiêu, thì Trung Quốc có thể nào gia tăng ngân sách quốc phòng như xưa hay không?

- Thứ ba, nói về phẩm hơn lượng, nếu phải dồn tiền giải quyết các vấn đề chồng chất, từ xã hội đến môi sinh, thì liệu quân sự sẽ ưu tiên tới mức nào? Một thí dụ là xứ này thiếu nước ngọt, nhiều mạch nước ngầm bị ô nhiễm sau mấy chục năm khai thác một cách cẩu thả và vô ý thức và các dự án thủy lợi hay thủy điện vĩ đại của họ là những quả bom nổ chậm. Cụ thể là thành phố Thiên Tân có 13 triệu dân đã phải lọc nước biển thành nước uống và năm 2011 đã mua một nhà máy của Israel với cái giá là bốn tỷ đô la để có nước ngọt với giá thành cao gấp đôi giá bán mà họ vẫn thiếu nước. Thành phố này cần một hệ thống lọc nước tốn đến 20 tỷ đô la. Nếu kể thêm nhu cầu của nhiều thành phố lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải, ta có thể suy ra số đầu tư cần thiết cho môi sinh.

- Khi ấy, Trung Quốc có còn dồn tiền vào chiến cụ hay quân đội chăng? Tôi nghĩ rằng nhiều phần thì họ sẽ tiếp tục như vậy và gây ra hai vấn đề song hành là khó khăn bên trong và sự nghi ngại của các nước ở bên ngoài. Nói đến bên ngoài, ta trở lại chuyện TPP.

Bài Toán của TQ

Tổng thống Mỹ Barack Obama nâng ly cùng Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào trong một bữa ăn tối tại Nhà Trắng hôm 19/1/2011. AFP photo

Việt Long: Trở lại hồ sơ Xuyên Thái Bình Dương, chúng ta biết là có bốn nước nguyên thủy là Brunei, Chile, New Zealand và Singapore; rồi thêm Hoa Kỳ, Úc, Peru, Việt Nam từ năm 2008; sau đó có Malaysia, Mexico và Canada rồi mới đến Nhật và sau này sẽ còn vài xứ Thái Bình Dương khác. Nhưng cho đến nay, Trung Quốc chưa được mời tham gia. Liệu trong thượng đỉnh lần này giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, đôi bên có thể thỏa thuận về việc đó không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta không quên là cũng như Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, xứ nào tham dự Hiệp định TPP đều phải có sự đồng ý của từng thành viên, chứ không riêng gì Hoa Kỳ. Nước Mỹ có sức nặng kinh tế và thị trường tiêu thụ lớn nhất nên sự đồng ý tất nhiên là có ảnh hưởng tới quan điểm của các nước khác, nhưng các nước kia cũng có yêu cầu của họ. Thí dụ là trước khi đặt chân tới Hoa Kỳ, ông Tập Cận Bình đã tới Mexico để chủ yếu thảo luận việc khai thông ách tắc về ngoại thương và đầu tư giữa hai nước. Trong đề mục thảo luận hôm Thứ Ba vừa qua cũng có nạn Trung Quốc vi phạm luật lệ về quyền sở hữu trí tuệ khi Mexico ra khỏi chiến lược xuất khẩu năng lượng mà trở thành một trung tâm chế biến có thể cạnh tranh với Trung Quốc không chỉ nhờ nhân công rẻ mà còn vì năng suất cao và lại tiếp cận với hai thị trường lớn ở Bắc Mỹ. Các thành viên khác cũng thế, họ đều có vấn đề với lề lối làm ăn của Trung Quốc và sẽ đòi hỏi nhiều điều kiện cải sửa khá gắt gao thì mới đồng ý.

Việt Long: Thưa ông, chúng tôi xin đặt ngược vấn đề là cả Chủ tịch Tập Cận Bình lẫn Thủ tướng Lý Khắc Cường của Bắc Kinh đều nói đến yêu cầu tái cấu trúc kinh tế và việc cải cách đó cũng phù hợp với quy tắc tự do kinh tế của Hiệp định Xuyên Thái Bình Dương. Nếu như vậy thì việc Trung Quốc gia nhập hiệp định này cũng có lợi cho nỗ lực cải cách của họ chứ?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa đúng như vậy và đấy mới là điều kẹt cho lãnh đạo Bắc Kinh!

- Chúng ta hãy nhìn sự thể như thế này, Hiệp định TPP sẽ kết hợp các nước Á Châu với các nước Nam Bắc Mỹ ở bên kia biển Thái Bình. Riêng khu vực Á Châu Thái Bình Dương đã quy tụ 60% sản lượng kinh tế và phân nửa số giao dịch ngoại thương của toàn cầu nên là thị trường rất lớn mà Trung Quốc không thể vắng mặt, nhất là khi đã có hai nền kinh tế hạng nhất và hạng ba là Hoa Kỳ và Nhật Bản. Nhưng Hiệp định này dự trù xoá bỏ đến cả vạn điều khoản về thuế quan và gần ba chục chương trình cải cách đang được các nước liên tục đàm phán. Trong số này có vai trò của khu vực kinh tế nhà nước, có quy chế lao động và bảo vệ môi sinh hay quyền sở hữu trí tuệ, là loại vấn đề thật ra là sinh tử cho Trung Quốc vì đụng chạm vào quyền lợi của các nhóm lợi ích bên trong hệ thống kinh tế chính trị của họ. Một thí dụ khác là chế độ kiểm soát ngoại hối của Bắc Kinh với cách duy trì đồng Nguyên quá thấp nhờ ràng giá vào đô la Mỹ.

- Nếu Trung Quốc muốn trở thành cường quốc có trách nhiệm và trao đổi tự do với các nước thì việc tham gia vào một hiệp định chiến lược về kinh tế và về nhiều mặt khác là điều có lợi cho mọi người. Nhưng nếu tham gia thì phải cải cách mạnh hơn và đấy mới là vấn đề cho Bắc Kinh.

Việt Long: Nếu như vậy và nhìn từ giác độ của lãnh đạo Bắc Kinh, sáng kiến về hiệp định Xuyên Thái Bình Dương TPP có là một phần của chiến lược be bờ ngăn cản Trung Quốc không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ta không quên rằng sáng kiến này xuất phát từ bốn nước nhỏ tại vành cung Thái Bình Dương và chỉ có sự tham dự của nước Mỹ từ năm 2008 với tầm ảnh hưởng mở rộng hơn một thỏa thuận về mậu dịch. Sau đó, các nước khác như Canada, Mexico hay Nhật Bản mới cân nhắc lợi hại, là muốn có lợi thì phải cải cách và ra khỏi lối suy tính bảo hộ ở bên trong.

- Ban đầu thì lãnh đạo Bắc Kinh có thể bị tự kỷ ám thị và bệnh "tự bế" hay "autistic" vì cái nhìn thiên lệch về thế giới bên ngoài nên cho rằng đó là âm mưu be bờ hay vây hãm của Hoa Kỳ. Họ không thấy là chính sự bành trướng ảnh hưởng quân sự và uy hiếp xứ khác mới gây phản ứng ngược từ một chuỗi quốc gia lân bang, khi Hoa Kỳ còn bận tâm về chuyện khủng bố. Ngày nay, khi nước Mỹ cố rút chân khỏi hậu quả đắt đỏ của cuộc chiến chống khủng bố và chú ý hơn đến Á Châu thì đã có sự hưởng ứng và kêu gọi của các quốc gia nói trên, từ Nhật Bản qua nhiều nước ASEAN đến Úc và Ấn Độ. Sự hưởng ứng này đến từ các nước chứ không do Hoa Kỳ vận động. Trong khung cảnh đó, Hiệp định TPP là một mặt thiết thực của quan hệ quốc tế dựa trên quyền lợi kinh tế và nếu thấy có lợi thì tham gia mà muốn tham gia thì phải cải cách.

Việt Long: Kết luận của ông về hồ sơ TPP này là gì đặt trong mối quan hệ song phương giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi trộm nghĩ là Bắc Kinh mắc bẫy do chính họ giăng ra cho các nước.

- Dù bên trong gặp nhiều trở lực khi cần tái cơ cấu kinh tế, lãnh đạo của họ vẫn cứ tuyên truyền về thiện chí hợp tác kinh tế một cách hòa bình tử tế với các nước. Bây giờ, hiệp định TPP là cơ hội chứng tỏ sự thành tâm cải cách và làm ăn tử tế với các nước. Hoa Kỳ có thể lờ hẳn các vụ hăm dọa hay ăn cắp kỹ thuật mà nhũn nhặn đề nghị tham dự kế hoạch TPP khiến Trung Quốc thay đổi mà khỏi bị mang tiếng có ý đồ bao vây hay có âm mưu gọi là "diễn biến hòa bình". Ta nên theo dõi chuyện đó mà suy ngẫm về cách hành xử của Việt Nam.

Việt Long: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.

06052013-ddkt-nxn.mp3

Tuesday, June 4, 2013

Múa Rồng Trên Mây Ảo

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 130603

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Trận đấu trí và đấu lực Mỹ-Hoa

* Tập Cận Ba và trò hý lộng *

Trong tuần này, nguyên thủ của Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ có hai ngày xăn áo vỗ đùi nói chuyện thân tình tại một nơi có cái tên tiền định: Rancho Mirage. Trang trại ảo. Nhìn từ bên ngoài, chúng ta nghĩ sao?

Theo tiết lộ của viên chức có thẩm quyền – mà giấu tên, dĩ nhiên – Chủ tịch Tập Cận Bình đã yêu cầu tổ chức thượng đỉnh, tại địa điểm khá thân và vào thời điểm khá cận, để chứng tỏ tư thế của mình với đảng, nhà nước và thần dân ở nhà. Mãi đến năm 2002, khi hai nhiệm kỳ sắp dứt, Chủ tịch Giang Trạch Dân mới có kiểu hội kiến như vậy trong trang trại của Tổng thống George W. Bush. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào thì chưa, cứ cà vạt cổ cồn cứng ngắc nói chuyện chính thức với Tổng thống Mỹ theo bài bản định trước, chứ không có phút giây thoải mái nói thật và nói hết....

Đấy là cách suy luận từ bên ngoài, của truyền thông Hoa Kỳ, đúng sai thì chưa ai rõ.

Từ giác độ văn hóa, ta có thể nghĩ đến cung cách Trung Hoa đầy chữ lễ dành cho vị quốc khách để bàn về thiên hạ sự, và phong thái Hoa Kỳ có chất cao bồi là nướng thịt ngoài vườn để nói về chuyện lợi hại.... Hãy trở về với nội dung thật của vở kịch chính trị.

Hoa Kỳ là nước dân chủ, đa nguyên và cởi mở, nên tiếp cận với mọi vấn đề trong tinh thần đó: không ai có độc quyền chân lý. Mọi người đều có thể tìm giải pháp cho bài toán của mình, căn cứ trên một số thông tin mà ai cũng biết là hạn chế chứ không toàn diện. Khi tiếp cận với Trung Quốc cũng thế, Hoa Kỳ có nhiều hướng ứng xử khác nhau.

Thứ nhất và thực tế à ứng xử về quyền lợi kinh tế, với những người thấy mối lợi trong giao dịch, nhiều người khác thì e sợ thiệt hại vì thể chế kinh tế chính trị của Trung Quốc. Cả hai thành phần này đều tác động vào dư luận – khách hàng và chính trường - với lý luận đầy vơi. Ly nước đã đầy một nửa vì Bắc Kinh đã cải cách và nền kinh tế hạng nhì thế giới trở thành một thị trường đáng kể với hơn một tỷ dân. Nhưng ly nước còn vơi một nửa vì Bắc Kinh cải cách nửa vời, chưa có nền kinh tế thị trường đích thực, còn giành quyền bảo vệ hệ thống kinh tế nhà nước và thường xuyên ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ lẫn bí mật về kỹ thuật quốc phòng. Cả hai thành phần đều có tiền nuôi vẹt – các "chuyên gia" về Trung Quốc – để nói ra sự thật của mình.

Hướng ứng xử thứ nhì thuộc về chính quyền và các nhà ngoại giao là những người được phép nói dối cho tổ quốc. Bộ Ngoại giao phải tổng hợp quan điểm về quyền lợi của đất nước khi tiếp cận với Bắc Kinh.

Cũng lại là trận tuyến hai mặt: Mặt dương là nên giao kết để đưa Trung Quốc vào cách hành xử có trách nhiệm và đem lại lợi ích kinh tế cho toàn cầu, trong toàn cầu đó tất nhiên là phải có doanh nghiệp Mỹ. Mặt âm là khi xây dựng sự hợp tác thì vẫn thủ tối đa và lâu lâu chỉ ra cái phần vơi của ly nước. Với quần chúng và cử tri, kẻ dối trá hay trí trá chuyên nghiệp - giới chức ngoại giao – có một từ rất đẹp là "quyền lực mềm". Khi cần xẵng giọng thì họ nói đến việc Hoa Kỳ chuyển trục về Đông Á. Khi cần ve vuốt thì họ nói đến tìm sự ổn định toàn cầu. Và nếu thị trường có các nhà bình luận thì chính trường cũng vậy, có những nơi tạo ra dư luận, theo cả hai hướng âm dương song hành.

Nếu kinh tế là cái gốc và ngoại giao là mặt nổi, an ninh mới là chuyện sinh tử.

Thành phần phải bảo vệ quyền lợi toàn cầu của Hoa Kỳ thì ý thức được rằng "quyền lực mềm" là phần ảo diệu của ngôn ngữ và ngoại giao, mà chỉ có giá trị khi được hậu thuẫn bằng "quyền lực cứng". Khả năng quân sự mới là lẽ sống còn. Trên tuyến đầu và là mũi nhọn khi cần dụng binh, giới chức quốc phòng là thành phần e ngại chinh chiến vì biết được cái giá thật của chiến tranh, nhưng phải bi quan tự chuẩn bị cho tình huống tệ nhất. Họ không thể không biết sức mạnh kinh tế của Trung Quốc đang được Bắc Kinh chuyển vào quân đội với tốc độ rất cao. Vì vậy, đây cũng là trung tâm cảnh báo về mối nguy của Trung Quốc, ngoài biển hay trên không gian ảo.

Ở trên cùng và tổng hợp cả ba cách nhìn lẫn cách tiếp cận với Trung Quốc là hệ thống lãnh đạo. Họ được soi sáng và cập nhật về mọi khía cạnh để thấy ra hai lẽ lợi hại trong trường kỳ.

Hoa Kỳ muốn Trung Quốc cải cách về kinh tế, cởi mở về ngoại giao và chia sẻ trách nhiệm về hòa bình toàn cầu, nhưng không thể không thấy ra rủi ro của một cường quốc mới nổi, đang dồn phương tiện kinh tế vào ngoại giao và quân sự để có thế mạnh về chính trị khả dĩ đe dọa quyền lợi của Hoa Kỳ trong lâu dài. Có thể gọi lối tính toán ấy là "địa dư chiến lược" hay "thiên hạ đại thế". Nhưng tính gì thì tính chứ ngay trước mắt thì vẫn còn đấu tranh dân chủ và bầu cử.... Vì thế, một Tổng thống cũng phải nói nước đôi, để khi hữu sự thì mình vẫn có lý.

Khung cảnh đa diện ấy mới nhuốm màu ngũ sắc của đám mây. Một cõi hỏa mù với nhiều nhiễu âm loạn xạ.....

Trong cuộc múa rồng tại Rancho Mirage, lãnh đạo Hoa Kỳ xoay trở ra sao để đạt mục tiêu giữa quá nhiều mâu thuẫn của nước Mỹ và những tính toán của đối phương, đối tác hay đối thủ? Đây là những kịch bản được tổng hợp từ cả trăm nguồn thông tin có thẩm quyền:

Kinh tế Trung Quốc không thể tăng trưởng với tốc độ trên 8% của quá khứ mà có thể chậm lại, với những ưu tiên khác: sức tiêu thụ của người dân, cải thiện môi sinh, san bằng bất công xã hội và dị biệt địa dư trong ngoài, v.v.... Rất tốn kém. Một nhà máy lọc nuớc biển ra nước ngọt cho một thành phố như Thiên Tân còn đắt hơn một tiềm thủy đĩnh hạng sang!

Khi cả tỷ người đạp xe chậm lại thì cỗ xe có đổ hay không, với hậu quả thế nào cho nước Mỹ? Với thực lực kinh tế giảm sút, khả năng quân sự sẽ tăng hay giảm? Nhiều phần là tăng chứ không giảm vì mối lo động loạn khiến Bắc Kinh sẽ nói về giặc ngoài để dẹp thù trong.

Xưa nay, lãnh đạo Trung Quốc mắc bệnh "tự bế" – autistic – nhìn ra thiên hạ sự từ cái tâm thiên lệch của Thiên tử theo những ưu tiên khác với thực tế. Cho nên, "sự sợ hãi của ngươi mới làm ta hãi sợ".... Làm sao trấn an Tập Cận Bình nếu ông ta không tin vào những điều Obama nói ra?

Mà thế giới không chỉ có chuyện Mỹ-Hoa. Sự hung hăng của Trung Quốc đang gây phản ứng từ các lân bang lớn nhỏ, từ Liên bang Nga đến Nhật Bản, Úc, Ấn Độ và các nước Đông Nam Á. Thân hữu nhất là Nam Hàn nay cũng chột dạ vì thái độ của Bắc Hàn và sự lập lờ của Bắc Kinh. Ngần ấy quốc gia đều nhìn vào Hoa Kỳ...

Đâm ra, người vui nhất trong vụ múa rồng chính là Tổng thống Obama. Trong hai ngày, ông kéo ống kính truyền thông ra khỏi thủ đô và những vụ tai tiếng về Benghazi, IRS, hay bộ Tư pháp điều tra báo chí.... Thêm một đám mây ngũ sắc ngoài sa mạc California.

____________________

Chỉ có tại Hoa Kỳ

Một chánh án Michigan đã tự tuyên án tội khinh mạn pháp đình sau khi để điện thoại tự động réo lên câu hỏi vớ vẩn lúc ông đang nghe hai bên nguyên cáo và bị cáo kết thúc án trạng. "Vì lỡ đụng tay vào máy", vị thẩm phán bẽn lẽn cáo lỗi và xin nộp phạt 25 đồng vì vi phạm luật lệ mà ông phải bảo vệ. Phải chi ông này hành nghề ở Bắc Kinh. Hay Hà Nội....