[Ga: een map omhoog, voorpagina]

Ngày đùa

Nguyễn Ngọc Tư

San có điện thoại . Chẳng sung sướng ǵ khi phải chạy cồng cộc qua hai mươi tư bậc thang lên tầng hai , mở cánh cửa kiếng mới vào được văn pḥng nhà văn hoá huyện. Giọng bên kia máy hơi đứt quăng, nhừa nhựa :

- San ơi !

San thở cái phào:

- Chuyện ǵ đó, Phương ?

- Anh nhớ em.

- Ừ!

- Nhớ thiệt. Anh thương em thiệt là thương.

San nhăn mặt :

- Đang tập thoại đoạn kịch nào vậy ? Nói cứ y như thiệt.

San nghe Phương thở ngắn, rồi lặng đi, rồi thở dài:

- San nhớ uống thuốc nghen !

- Trời đất, bệnh ǵ mà uống?

- Dặn trước, mai mốt bịnh th́ uống. Mai mốt bịnh, anh không dặn nữa.

- Trời đất – San bật cười - Không c̣n nữa em thôi nghen.

- Ừ … thôi. Vĩnh biệt. Anh từ giă em, anh chết. Anh thương em nhiều lắm thiệt mà, San.

San nhún vai, gác máy. Chị quay ra. Sao vậy ta ? Phải mười năm trước, nghe được câu này của Phương, thể nào San cũng cảm động phát ứa nước mắt luôn cho mà coi. Bây giờ nghe buồn cười không chịu được. San nghĩ, tay Phương nầy hôm nay chắc rảnh rang, đem cả chuyện chết chóc ra đùa.

San nhận dựng một vở kịch cho nhà văn hoá huyện để đưa đi dự liên hoan văn hoá quần chúng toàn thành. Chị đă bỏ nhiều sô diễn ở thành phố. Không hiểu v́ sao ḿnh làm vậy. Có thể v́ trả cái nghĩa ngày xưa, từ nơi nầy chị đi lên hoặc có thể chị muốn thay đổi không khí. V́ vậy mà chị bỏ cả máy di động ở nhà.

San và đám diễn viên đă tập đến đoạn kết. San làm việc cật lực, giọng khàn đi. Chị không có trong tay những diễn viên nổi tiếng, hiểu nghề, điều đó làm cho công việc của chị càng khó khăn hơn. Nhưng họ truyền cho chị niềm hứng thú từ cách diễn chân chất, mộc mạc, từ sự lăn xả bất chấp nhọc nhằn. Nh́n họ, chị nh́n thấy ḿnh mười năm trước, đầy đam mê, khát vọng nhưng khờ dại, ngây thơ.

Mười năm trước, San gặp Phương cũng ở đây. Phương nổi tiếng và tập tễnh làm đạo diễn. San gọi Phương là thầy. San ngưỡng mộ Phương thiếu điều chiêm bao cũng thấy. Con người Phương hết thảy đều phiêu lăng, phong trần. Tóc dày lấp loáng bạc, hơi dài, mái trước vuốt ngược ra đằng sau. Thành ra đám tóc đó không bám vào đâu được, nó nằm bồng bềnh. Mắt Phương sâu róm (San tin rằng người nuôi tóc dài, móng tay dài sẽ yêu một t́nh yêu lâu dài). Miệng Phương cười khinh bạc. Nón quay ngược ra đằng sau. Quần áo bụi bậm. Móng tay dài. San hồi đó hay cười, hay nói líu lô. Hồn hậu, trẻ con. San trầm trồ :

- Làm nghệ sĩ nổi tiếng chắc sướng lắm hen, thầy ?

Phương cười :

- Không , họ tội nghiệp lắm. À không, Phương đính chính lại, có một vài người tội nghiệp, như tôi.

San cười kh́, “em không tin đâu, thầy sướng thấy mồ”. Phương bảo, khi nào San trở thành người nổi tiếng rồi San sẽ tin. Có lẽ, Phương là người đầu tiên nh́n thấy tài năng nghệ thuật tiềm ẩn trong San. Ba năm sau, San khẳng định ḿnh trên sân khấu thành phố.

Rồi y như lời của Phương, San bắt đầu thấy tội nghiệp ḿnh. San sống rất mệt mỏi v́ không phân biệt nổi đâu là sàn diễn, đâu là cuộc đời. San thương Phương nhiều, nhiều lắm. Phương th́ lúc nóng, lúc lạnh, lúc xa, lúc gần. Âu yếm nhau trên sân khấu, bước xuống hậu trường Phương than mà giọng chao chát nghe khẽ như hơi thở, “ước ǵ tôi nắm được tay em”. San ch́a tay ra, cười, th́ có ai cản đâu. Phương nhăn mặt, ” Tôi mà chạm vào người em thể nào tôi cũng lạc ḷng.” San cười mà ḷng nghe xót xót, như chừng Phương khao khát yêu mà không dám yêu, khao khát sống mà không dám sống. Phương trả lời phỏng vấn báo Sân khấu rằng : ” Tôi thèm hạnh phúc nhưng không cho phép ḿnh hạnh phúc. Một tâm hồn đầy đủ sẽ không thể diễn được một tâm tư giằng xé. V́ nghệ thuật, tôi hy sinh cả cuộc đời ḿnh.” San biết rằng đó là lời anh dành cho San. Nó cực đoan một chút. Có nhiều người hạnh phúc vẫn diễn rất hay. Nhưng diễn như ma ám, như điên, như say như Phương th́ chưa một người nào làm được. Ở bất cứ vai nào, anh cũng diễn bằng sự giằng xé, bằng sự khao khát bị ḱm nén. San vẫn c̣n nhớ tháng hai năm chín mốt, sân khấu thành phố dựng vở “Đèn không hắt bóng”, khi xua đuổi người yêu – San, viên bác sỹ cao ngạo, tội nghiệp của Phương đă lặng người quay đi, rơi nước mắt. Giới phê b́nh đánh giá khoảnh khắc xuất thần đó của Phương bằng hai từ “quái kiệt”. Lâu lâu, linh cảm hỏi San, có phải những giọt nước mắt ngày xưa ấy phải chăng dành cho ḿnh.

San bắt đầu tập quên có Phương trong cuộc đời. Đó là lúc tự dưng San thấy ḿnh kiệt sức. Cứ chịu đựng một vài lần như San đi rồi biết. Diễn xong Phương rủ San đi ăn cháo gà, San rối rít tẩy son phấn, ùa ra cửa, Phương đă về rồi. Phương hẹn lại nhà San chơi, San thắp đèn ngoài cổng ánh ỏi chờ cả ngày, Phương không tới. Gọi t́m Phương, Phương hỏi “Ủa, tôi có hứa sao?”. Từ Phương, San rút ra kinh nghiệm, thay v́ phải ngồi nghĩ ngợi điên cái đầu, lời nào thật lời nào giả, tách bạch rơ ràng ra, mệt lắm, thôi đừng tin nhiều, hy vọng nhiều đỡ thấy thất vọng, mất mát.

San sống như vậy riết rồi quen. Không tâm huyết, kỳ vọng vào cái ǵ, không mơ một xa vời, không rút ruột ra tin ai, yêu ai. San thấy ḿnh không vịn vào ai để sống và cũng không sống v́ ai. San sắm sửa được cái vẻ lạnh lùng, khinh ngạo. Không c̣n nghe đau xót khi ngửi thấy mùi rượu , mùi thuốc lá phả ra nồng nàn từ Phương, không buồn khi Phương cà rỡn, âu yếm với cô gái khác, không nhớ khi một tuần chẳng gặp nhau. Thực ḷng, chị nghĩ, Phương vẫn c̣n đó chớ mất mát đi đâu. Chỉ có lần, tim San thót lên nhói một cái khi thấy Phương ôm một nam diễn viên trong bóng tối. Ánh đèn sân khấu đă tắt. Có lẽ Phương thấy cô đơn lắm. Thương chút đó rồi thôi. Khi quên mất tiêu con San ngày xưa, về đây, chị bỗng gặp lại ḿnh.

Buổi tập sáng San cho diễn viên nghỉ sớm, bụng San hơi cồn cào, San đổ thừa tại ḿnh đói. Giờ nghỉ trưa, San không ngủ được, bồn chồn chờ đến đầu giờ chiều. Chị muốn lao vào làm việc ngay để quên một chuyện mơ hồ nào đó.

San lại có điện thoại.

San nhấm nhẳn nghỉ trong ḷng , “ Đâu có bao nhiêu người biết ḿnh đang ở đây ?”. Nhấc máy, giọng Ngạn, ” San ơi, đang ở đâu vậy ?”. San cười : ” Gọi tới đây rồi mà không biết à? – San lấy giọng nghiêm khắc – Ḿnh đang ở “ngoài vùng phủ sóng”. Giọng Ngạn hơi run rẩy, “San à, Phương chết rồi ”. San cười ngằn ngặt.” Ừ”. “Thiệt mà”. ”Ừ”. “San về ngay nghen”. San dập máy.

Xuống sàn tập, San dựng cảnh cuối của vở. Trúc, cô diễn viên đóng chính đang cố khóc để diễn cảnh cô con gái hư hỏng thương tiếc người cha vừa qua đời. San không nói khái niệm, định nghĩa ǵ hết, chị bảo :

- Em phải xuống nước mắt thật mềm, không có loại nước mắt nào dịu mềm bằng nước mắt chảy ra từ ḷng hối hận.

Trúc khóc lại lần thứ hai th́ San lại có điện thoại. Bên kia máy là Mai, ngườI gọi có khác nhưng nội dung không khác. Mai bảo, Phương chết rồi. San vẫn ừ hử nhưng đă thôi cười. V́ bực mà thôi cười.

San tự hỏi, bữa nay là ngày ǵ vậy nè. Đám học tṛ diễn ồ lên, ” Bữa nay là ngày Cá Tháng Tư, người ta được quyền nói dối thoải mái mà chị”. San bật cười. Xem lại ngày hiển thị trên đồng hồ, ngày Một Tháng Tư. Cha mẹ ơi!.

Ngày này, năm ngoái, cũng đám Ngạn, Mai báo Phương chết. San thiếu điều lộn ngược ruột gan chạy lại nhà Phương, nh́n thấy Phương đang sân sẩn ngồi Karaoke, San tức không há miệng nói được tiếng nào. Phương biết chuyện, Phương nh́n San lâu lắm.”Tôi vẫn c̣n ở trong trái tim em sao?”. San bật cười, gờn gợn hỏi lại ḿnh câu ấy. Nh́n Phương cười cười, chắc Phương lại nói chơi. Bởi v́, San và Phương ai lại không diễn một vai trong cuộc đời này.

Nhớ chuyện năm ngoái, San đinh ninh, năm nay ḿnh sẽ không bị lừa nữa đâu. Nhưng chỉ lát sau, San có điện thoại. Lại cồng cộc chạy lên hai mươi bốn bậc thang, San nói trước “Đừng giỡn nữa mà”. Nhưng bên kia máy là đạo diễn Lưu, San giật ḿnh hỏi lại.”Có chuyện ǵ không thầy?”. Thầy Lưu bảo, Phương chết rồi. San biết thầy ḿnh không bao giờ đùa. San đứng sững trong văn pḥng nhà văn hoá. Một nhân viên trong pḥng gọi San rất to, San tuyệt vọng đẩy cửa, nhưng cánh cửa vẫn im ĺm. Có tiếng người nhắc, hăy kéo cửa về phía sau. San chen ra.

Trúc dẫn xe máy đưa San ra cổng. Trúc dặn chị chạy phải thiệt cẩn thận, đường đây về thành phố th́ xa, đẩy trổ ra ngă tư là quốc lộ, xe cộ nhiều ghê lắm. San chạy đến ngă tư. Chị không biết ngả nào về thành phố. Chị chống chân xuống đường giữ cho chiếc xe được thăng bằng. Một nỗi ǵ đó chợt ứ đầy trong chị, muốn khóc mà không khóc được. Bao nhiêu nước mắt đă dành cho vai diễn, cho công chúng hết rồi, chị không c̣n giọt nào cho ḿnh. Chị hiểu rằng vậy là vai diễn cuộc đời ḿnh vừa hoàn tất. B́nh sinh, không lúc nào chị hít thở, chị hoá thân mà trong chị không có một t́nh yêu cũ, không có Phương. Nó ch́m lặng giữa muôn ngàn nỗi đau, nỗi thương tổn yêu thương chẳng được đền đáp bởi yêu thương. Ḷng chị dửng dưng bởi Phương bao giờ cũng c̣n ở đó. Nhưng bây giờ Phương mất rồi, mất thật rồi. Sẽ không c̣n được thấy Phương phong trần, mệt mỏi, không nh́n thấy Phương cười, nghe Phương nói… Sẽ không được ôm Phương trong ṿng tay dù chỉ là vai diễn. Chị dấn ga cho xe vọt lên và nấc nhọc nhằn. Đă có nước mắt. Chị thấy trước mặt ḿnh nhoà đi, kiệt sức, chị gúc xuống giữa đường. Con đường Trúc dặn, xe cộ nhiều lắm.

Ở nhà Phương, bọn Ngạn, Lưu tụ lại đă rất đông, họ đang chờ đoạn cao điểm nhất của một ngày vui. Nhà Phương dọn dẹp sạch sẽ, trang hoàng lại. Không c̣n vỏ bia lon lổn nhổn, tàn thuốc lá bết vào bàn chân. Phương ngồi trên băng đá trước nhà, chỗ nầy khi San về, anh sẽ thấy San trước tiên khi chị ṿng qua nhà ông già dân phố ở góc đường và rẽ vào đây. Anh sẽ tặng một bó hồng đẹp nhất cho San và nói với San rằng, mười năm, anh hy sinh San cho nghệ thuật là một điều không công bằng, rất không công bằng. Bởi San là tất cả cuộc sống của anh. Lẽ ra anh không nên đùa như thế nhưng tṛ đùa mới có ư nghĩa làm sao rằng một người đă sống lại v́ t́nh yêu một người.

Nhưng San đă không bao giờ về nữa.

Hôm ấy là ngày một tháng Tư. Ngày nầy, người đời hay đùa lắm.

Trích trong : Giao Thừa, tập truyện ngắn
Nhà xuất bản Trẻ, tái bản lần thứ hai, tháng 5 năm 2004.