nơi Đồng Tháp Mười

Một sớm hạ đạp xe trên đoạn đường quốc lộ, thoảng theo hơi gió ngược thổi tung làn tóc xõa thoáng mùi hương hoa dịu nhẹ như mơn man. Lên một quãng ta bắt gặp cả một ruộng sen đang mùa nở rộ trải dài. Hoa sen một loài hoa thanh khiết, trổ hoa đẹp, tỏa hương thơm từ đầm lầy, ao, hồ nông hoặc sâu ngập nước chui lên. Những lá xanh- cái vươn cao xòe ô lá rộng trên thân già có nhiều gai nhỏ, cái non tơ cuộn hờ hững hai chiều như hé mở nhô lên, cái thì nổi dập dềnh ngay trên mặt nước. Màu xanh rất xanh ấy như có một lớp nhung trắng phủ trên bề mặt, dưới nắng sớm cứ lấp loáng mơ màng. Những sen hồng, sen trắng- bông nở như phô hết cánh to cánh nhỏ, phơi hết đài hết nhị, bông chúm chím e ấp cánh lá mịn màng. Những nụ sen cái nhỏ thì xanh, cái lớn thì hồng hào, trắng trẻo. Rồi những đài sen- đang rã cánh sen, rã nhị sen, nhỏ nhoi trong rậm rạp lá, nhẹ vàng như tia nắng sớm, lấm tấm đốm nâu của hạt. Những bát sen, gương sen đang nây nẩy hạt tròn. Bông cao bông thấp. Nụ cao nụ thấp. Những cuống hoa dài đã nâng sen lên khỏi mặt nước.Tất cả cứ thấp thoáng trong lá xanh, cứ phơi phang dưới nắng hè mà có lúc đi qua như mát một màu. Tất cả những cánh sen, nhị sen, gương sen, hạt sen đã cho ta một đóa hoa có nét đẹp thanh thoát mà mộc mạc, màu tươi sáng mà giản đơn. Nở rộ vào mùa hè, từ ngàn năm cùng cây cỏ thiên nhiên, có nguồn gốc Á châu, sen chiếm giữ một vị trí cổ xưa trong tâm linh, trong nền văn hóa đặc biệt của Phật giáo, của văn hóa Việt.

Sen gần gũi với con người trong cuộc sống thường ngày. Người Việt Nam ai cũng thuộc câu ca giản dị “ Trong đầm gì đẹp bằng sen/ Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng/ Nhị vàng bông trắng lá xanh/ Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Người Việt Nam nói tới “ Sen tàn cúc lại nở hoa”, trong thơ thi hào Nguyễn Du, hiện tượng tự nhiên, quy luật tự nhiên vận thành quy luật đổi thay trong cuộc sống. Một bình sen nơi đẹp nhất trong nhà. Một bình sen trên bàn thờ nơi cao quý nhất. Trong văn hóa ẩm thực sen được đưa đến đỉnh cao. Nào gỏi sen làm từ ngó sen vừa giòn vừa mát. Củ sen nhiều chất bột luộc trộn đường là món ăn dễ tiêu hoá cho trẻ nhỏ và người bệnh. Gà hầm, chim bồ câu hầm hạt sen và một số vị thuốc bắc vừa ngon vừa bổ dưỡng. Chè sen ăn mộc hoặc thêm vị nhãn là được nhiều người nhất là lớn tuổi ưa thích. Chè sen Huế hạt tươi  bóc vỏ, lột lớp lụa mỏng, soi tâm rồi chưng cách thuỷ với đường phèn cho hương thơm ngọt dịu. Múc chè vào bát cổ men xanh dăm bảy hạt vàng bày lên bàn thờ Phật, bàn thờ gia tiên là tất cả tấm lòng thành kính. Rồi còn cơm sen do những người phụ nữ Huế nấu mang phong cách Huế ăn một lần khó quên. Nào mứt sen trần thơm và ngọt rất Hà Nội. Cốm làng Vòng gói lá sen dẻo hơn thơm hơn. Xòe gói cốm ra ngón tay chụm lại dón hạt cốm non bỏ vào miệng như mang theo cả hương đồng cỏ nội vào lòng. Tâm sen dùng để ướp thuốc, sắc để uống khi mất ngủ an thần. Đặc biệt nhất trong văn hóa ẩm thực của người Việt là trà sen. Cách ướp trà sen ở mỗi nơi khác nhau nhưng Hà nội và Huế thật cầu kì tinh xảo. Ướp trà khi đêm lúc trời đất giao hòa, khi sen vừa hé nhụy hương còn ủ trong hoa rất đượm. Đặt trà vào lòng hoa buộc lại hãm không cho hoa nở, hãm cho trà hấp thụ hương hoa. Cầu kì và cao sang làm sao cái ấm trà thanh khiết đến nao lòng người. Kể về sen cứ như là chẳng hết. Trẻ nhỏ nhặt cánh sen rơi cuộn lại, cấu cuống sen từng đoạn đứt mà chẳng rời bởi những sợi cứ như tơ giữ lại để chơi. Một mùa sen chẳng dài mà bao lưu luyến

Sen là cảm hứng cho các nhà nghệ sĩ, những người thợ thủ công sáng tạo những tác phẩm kì diệu của mình. Nghệ thuật kiến trúc có từ bao đời trong công trình Phật giáo. Hoa sen với đạo Phật. Một hôm Phật ngồi thiền bên hồ sen, thấy sen nở hoa đẹp hương thơm vượt khỏi bùn lên mặt nước. Trái tim con người giống như đóa sen, khi Phật tính phát triển bên trong, tâm linh của người không ô nhiễm thì đóa sen nở. Mỗi màu hoa là biểu tượng của đức hạnh, của tình yêu, của trí tuệ đối với các cảm quan. Hoa sen được dùng cúng đường, trang trí từ viên gạch lát nền đền chùa, tạc hình đài sen, hình hoa đỡ chân cột, bệ đỡ các vật thiêng như các chân chim phượng, phượng múa rồng chầu, các bệ tượng Phật. Hoa sen hẳn có ý nghĩa siêu thoát mới được người đời nhất là Phật giáo quý trọng. Có bao nhiêu đức tính cho một loài hoa. Từ bùn lầy mà vô nhiễm. Làm cho nước đục lắng thành trong- tính cảm hóa của người tu hành, của bậc chính nhân quân tử. Hương thơm lan tảo dịu mát, không ngát không nồng- vừa đằm vừa cao quý. Có sắc có hương mà cứng cáp giản đơn không có ong bướm dập dình- tính thanh khiết, thanh bạch. Sinh trưởng trong bùn sâu, dưới đáy nước, vượt qua bùn hôi tanh, vượt qua nước sâu, ra chỗ khoáng đạt hư không để khai hoa tỏa hương tỏa sắc, kết hạt cho đời- tính kiên nhẫn, ý chí người tu hành giải thoát qua ba cõi Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Sự sinh thành của hoa sen là biểu hiện của sự luân hồi của con người. Bước vào chùa, ngó lên ngôi Tam bảo thấy chư Phật ngồi trên tòa sen, xếp chân theo hình hoa sen. Khi ta lễ Phật, cúng tổ tiên hai bàn tay chắp lại thành hình búp sen.Trong chùa bao nhiêu hình sắc hoa sen. ở cõi Cực lạc có rất nhiều ao sen báu. Hoa sen là biểu tượng cho sự thanh tịnh và an lạc.

Còn gì tươi đẹp và thơm tho và thanh khiết hơn hoa sen mới nở. Từ ngày xửa ngày xưa sen ở khắp nơi, gần gũi và thân thiết với mỗi chúng ta, là vẻ đẹp bình dị mà đằm thắm trong tâm hồn người Việt.